In het kort
Polikliniek Reumatologie
Wat is artrose?
Artrose is een ziekte van het gewrichtskraakbeen. Bij artrose wordt het kraakbeen van minder goede kwaliteit, waardoor de structuur verandert en de hoeveelheid langzaam afneemt. Eenmaal verloren kraakbeen herstelt zich niet.
Oorzaken van artrose
Oorzaken van artrose zijn:
verkeerde belasting;
aangeboren factoren;
gewrichtsontstekingen;
een ongeluk;
overgewicht;
gewrichtsziekten.
Wat gebeurt er bij artrose?

Het kraakbeen bekleedt de botuiteinden in het gewricht en werkt als een soort stootkussen. Hierdoor kunnen normaliter grote krachten in een gewricht opgevangen worden. Als het kraakbeen afneemt, moeten de botten de schokken zelf opvangen. Dit leidt tot een verdikking en soms vervorming van botuiteinden.
Veel voorkomende klachten

Uw handen, polsen of voeten kunnen pijnlijk, dik of stijf zijn. Ook kan het buigen of strekken pijn doen. U kunt ook klachten op andere plekken in uw lichaam krijgen.
Adviezen
Om klachten zoveel mogelijk te voorkomen
Evenwicht tussen belasting en belastbaaheid

Het gewrichtskraakbeen is te vergelijken met een spons. Door het regelmatig in en uitknijpen van de spons, dus door te bewegen, wordt het gewricht gevoed met voedingsstoffen en kan het zijn afvalstoffen kwijt. Hierdoor blijft het gewricht soepel.
Op het moment dat dit niet gebeurt droogt de spons uit en gaat afbrokkelen. Maar ook bij te zware belasting gaat de spons kapot.
De kunst is dus om een evenwicht te vinden tussen belasting en belastbaarheid.
Voldoende bewegen

Spieren, pezen en banden rondom het gewricht kunnen de gewrichten ondersteunen en meehelpen om schokken op te vangen. Door regelmatige lichamelijke activiteit en het doen van oefeningen kunt u deze weefsels versterken. Een goed spiercorset helpt dus om de belasting op het gewricht te verminderen.
Onder voldoende bewegen verstaan wij; dagelijks meerdere malen per dag, niet te lang achter elkaar. Probeer het bewegen in te bouwen in uw dagelijkse routine.
Voorkom overbelasting

Het kan best even duren voordat u minder klachten bemerkt na het toepassen van de leefregels. Tijd tot herstel na overbelasting duurt vaak maanden.
Daarnaast is het goed te weten, dat er bij artrose regelmatig perioden zijn van minder klachten.
Wel bewegen, niet overbelasten

Kort samengevat: wel bewegen, maar niet overbelasten.
Probeer overbelasting te voorkómen door dingen anders te doen. Dit betekent:
Zorgen voor een goede planning;
Toepassen van gewrichtsbeschermende adviezen;
Gebruik maken van hulp(middelen).
Zorg voor een goede planning
Zorg voor een goede planning
Bij het maken van een planning, is het belangrijk om rekening te houden met de volgende aandachtspunten:
Wissel licht en zwaar werk af

Wissel licht en zwaar werk over de week en vervolgens over de dag af.
Varieer in houding en beweging

Zorg voor voldoende variatie in houding en beweging. Blijf niet te lang in dezelfde houding, maar wissel verschillende houdingen af door zittend en staand werk af te wisselen, zodat u het langer vol kunt houden.
Neem op tijd pauze

Neem op tijd pauze. Het is effectiever om gedurende de dag frequent korte pauzes in te lassen, dan te kiezen voor 1 lange pauze. Deze pauzes hoeven niet lang te duren. Sommigen hebben genoeg aan 5 minuten, anderen pauzeren een kwartier. Rustpauzes tussendoor nemen is belangrijk om de gewrichten kans te geven zich te herstellen. U raakt minder snel vermoeid en bent eerder fit.
Pas op je gewrichten
Pas op uw gewrichten
Gebruik grote gewrichten in plaats van kleine

Grote gewrichten zijn de schouder, elleboog, heup en knie.
Kleine gewrichten zijn de gewrichten in de handen en voeten.
Grote gewrichten zijn steviger en minder kwetsbaar dan kleine gewrichten. Maak daarom bij voorkeur gebruik van de grote gewrichten i.p.v. de kleine gewrichten. Voorbeelden:
Een tas over uw arm of schouder gebruiken in plaats van aan uw vingers. Of nog beter, gebruik een rugzak of tas op wieltjes.
Als u opstaat vanuit een stoel, probeer dan te leunen op uw pols en onderarmen in plaats van op uw vingers.
Open een zware deur met uw schouder door er tegen aan te duwen in plaats van met uw hand
Verdeel de kracht over meerdere gewrichten

Als u voor een handeling meerdere gewrichten gebruikt, verdeelt u de belasting over de gewrichten en kost het u minder inspanning om een handeling uit te voeren. Voorbeelden:
Werk waar mogelijk tweehandig, door voorwerpen met twee handen op te pakken.
Een bord kunt u beter op uw vlakke hand dragen dan tussen uw duim en wijsvinger.
Het verdikken van handgrepen van gebruiksvoorwerpen. Denk bijvoorbeeld aan het verdikken van bestek of een pen
Voorkom piekbelasting

Probeer plotselinge bewegingen te voorkomen. Wanneer u bijvoorbeeld snel op staat uit uw stoel of snel een trap op gaat of gaat hollen om de bus te halen, komt er ineens veel kracht op een gewricht te staan. Dit noemen wij ‘piekbelasting’.
Let op bij startstijfheid. U kunt last krijgen van startstijfheid na een rustperiode van een gewricht. Er heeft dan in het gewricht onvoldoende ‘smering’ plaatsgevonden. Het kraakbeen is dan niet in staat om bij een plotselinge beweging dit goed op te vangen.
Dit verhoogt de kans op beschadiging. Probeer daarom om rustig op gang te komen.
Belast uw gewrichten niet in de uiterste stand

Gewrichten kunnen ver buigen of strekken waardoor ze in hun uiterste stand komen te staan. In deze uiterste standen zijn gewrichten tijdens belasting extra kwetsbaar voor beschadigingen omdat een klein deel van het gewrichtsvlak de druk moet opvangen. De banden zijn in deze situatie uitgerekt en de spieren moeten zich extra aanspannen om de gewrichten goed op hun plaats (stabiel) te houden. Kortom probeer tijdens activiteit een uiterste stand van het gewricht te voorkomen, door zo min mogelijk te rekken en te strekken. Let op! Puur het rekken en strekken moet niet vermeden worden. Voorbeelden:
Houd uw knieën iets gebogen als u staat.
Ga niet op uw tenen staan, maar maak gebruik van een (veilig!) opstapje als u iets van een hoge plank wilt pakken. Leg voorwerpen die u veel gebruikt tussen knie en ooghoogte in de kast.
Maak geen wring- en draaibewegingen met uw handen, zoals bij het wringen van een vaatdoek. Of bij het schillen van aardappels met een mesje of het openen van een pot met de hand. Maak in plaats daarvan gebruik van een dunschiller en potopener.
Zorg voor een gezond gewicht

Overgewicht is een belangrijke beïnvloedbare risicofactor voor het ontstaan van artrose. Overgewicht zorgt voor extra belasting op de gewrichten. Daarnaast hebben patiënten met overgewicht meer vetweefsel. Het vetweefsel heeft een negatieve invloed op pijn en ontsteking van gewrichten, los van de fysieke belasting. Hoe moeilijk het ook is, zorg voor een gezond gewicht. Uit onderzoek blijkt dat 5 kg eraf, een kwart minder klachten geeft. Ook bij handartrose dus! Voor hulp bij afvallen, kunt u vragen om een verwijzing voor een diëtiste.
Let goed op pijn

Artrose en pijn horen helaas bij elkaar. Pijn die echter ontstaat tijdens of net na een activiteit is vaak een teken van overbelasting.
Stop in dat geval met de activiteit en doe het een volgende keer rustiger aan. Bekijk of u een volgende keer de activiteit op een andere, minder belastende manier kunt uitvoeren. Dit kan door bijvoorbeeld de activiteit zittend uit te voeren in plaats van te staan (zo ontlast u indien gewenst uw benen), gebruik te maken van hulpmiddelen of door de activiteit in etappes uit te voeren (aardappels schillen - krant lezen - groenten snijden - thee drinken - maaltijd bereiden).
Maak gebruik van hulp(middelen)
Gebruik maken van hulp

Laat zware activiteiten indien mogelijk over aan een ander.
Gebruik maken van hulpmiddelen

Maak waar het kan, gebruik van hulpmiddelen. Hulpmiddelen komen niet pas om de hoek kijken wanneer iets niet meer mogelijk is. Hulpmiddelen zijn juist ook in preventief opzicht van belang. Ze kunnen de gewrichten sparen en zo een verergering van de klachten voorkomen. Enkele veel gebruikte hulpmiddelen zijn:
potopener;
verdikking van handvatten van gebruiksvoorwerpen;
wandelstok;
steunzolen.
Daarnaast kan uw reumaverpleegkundige u er meer over vertellen en tevens enkele hulpmiddelen laten zien.
Vragen
en meer informatie
Heeft u nog vragen?

Stel die dan tijdens uw volgende bezoek. Natuurlijk kunt u ook bellen met de polikliniek Reumatologie, telefoonnummer (0570) 53 51 40.
Rechten en regels. Kent u ze?

Wij doen er alles aan om u de beste zorg en behandeling te geven. Dat doen we samen met u. Voor zowel u als de zorgverlener zijn er rechten en plichten. Het is belangrijk dat u ze kent. Bijvoorbeeld wat mag ik van mijn zorgverlener verwachten? Waar kan ik mijn medische gegevens inzien? Wat houdt het recht op privacy in? U leest ze op www.dz.nl/patient/rechten-en-regels.