In het kort
Samen met uw arts heeft u besloten dat (een deel van) uw been geamputeerd worden. De aanleiding tot een amputatie kunnen verschillend zijn. Meestal is het weefsel of bot zo ernstig beschadigd dat amputeren de enige oplossing is. Niets doen levert dan meer schade op.
Een amputatie is een ingrijpende gebeurtenis voor u en uw naaste(n). Hier leest u meer over de operatie en de voorbereiding hiervan.
Waarom een amputatie?

Bij een amputatie verwijdert uw specialist een deel van uw been. Een amputatie is een laatste redmiddel; uw specialist stelt deze operatie pas voor na zeer zorgvuldige overweging en alleen als andere behandelingen niet helpen. Niet amputeren kan dan levensbedreigend zijn. Vanaf waar de specialist uw been amputeert, is afhankelijk van de plaats van de weefselbeschadiging en de plaats van de vaatafwijkingen. Ook uw mobiliteit speelt een rol: hoe kleiner de amputatie, hoe meer stabiliteit u behoudt om zich te kunnen voortbewegen.
Ingrijpende gebeurtenis

Een amputatie is een ingrijpende gebeurtenis voor u en uw naaste(n). Sommige patiënten zijn opgelucht dat het pijnlijke lichaamsdeel wordt geamputeerd. Een amputatie kan uw toekomstbeeld en zelfbeeld doen veranderen. Veel mensen vinden het moeilijk te accepteren dat ze er anders uitzien. Het verlies van een lichaamsdeel accepteren, wordt vaak vergeleken met een rouwproces. Het is letterlijk en figuurlijk zoeken naar een nieuwe balans.
Verpleegkundigen, een geestelijk verzorger en een medisch maatschappelijk werker kunnen u helpen bij uw verwerking en bij het omgaan met de beperkingen die het gevolg zijn van een amputatie.
Afspraken
Poliklinische afspraken
Afspraak met de arts

Voor de operatie heeft u een gesprek met arts. De wondverpleegkundige (wondconsulent) is hierbij aanwezig en kijkt welke zorg u nodig heeft na de operatie.
Bloedverdunners (anti-stollingsmiddelen)

Wanneer u bloedverdunners gebruikt wordt dit mogelijk aangepast. Uw behandelaar informeert u hierover.
Stop nooit op eigen initiatief met uw medicijnen, maar bespreek dit altijd met uw arts!
Preoperatief screening

Voor een operatie heeft u verdoving nodig, dit wordt ook wel anesthesie genoemd. Anesthesie wordt verzorgd door de anesthesioloog en anesthesiemedewerker op de operatiekamer. Om de verdoving (anesthesie) te bespreken, krijgt u een verwijzing naar de preoperatieve screening (route 91, Anesthesiologie). U kunt zich hier melden om een afspraak te maken.
Tijdens deze afspraak spreekt u met een verpleegkundige, apothekers-assistente, anesthesiemedewerker en de anesthesioloog.
Zij stellen vragen over uw gezondheid, medicijnen die u gebruikt, allergieën, doorgemaakte ziekten en eerdere operaties.
Samen met u wordt de vorm van verdoving (anesthesie) afgesproken en krijgt u hier voorlichting over.
U krijgt ook informatie mee wanneer u niet meer mag eten en drinken voor de operatie en welke medicijnen u mag doorgebruiken op de dag van de operatie.
Soms is het mogelijk dat de anesthesioloog u doorverwijst voor aanvullend onderzoek. Dit kan een hartfilmpje zijn, bloedafname of een extra afspraak bij bijvoorbeeld een cardioloog of longarts.
Als de uitslagen van alle onderzoeken bekend zijn, kan de anesthesioloog een akkoord geven voor uw operatie. Pas na het akkoord kan de operatiedatum definitief worden ingepland.
De anesthesioloog die u voor de operatie het narcosemiddel of de verdoving toedient, kan een andere anesthesioloog zijn dan die u ontmoet heeft op de preoperatieve screening.
Voorbereiding thuis
Wat neemt u mee?

Uw patiëntenpas. Heeft u deze nog niet of moet die worden gewijzigd? Meldt u zich dan bij het inschrijfpunt in de centrale hal. Vergeet in dat geval niet uw identiteitsbewijs en verzekeringspapieren mee te nemen.
Ruim zittende kleding, extra ondergoed en stevig schoeisel.
Spullen voor uw overnachting, zoals nachtkleding en toiletartikelen.
Actueel overzicht van uw medicijnen. Deze is verkrijgbaar bij uw apotheek. U kunt ook bij uw apotheek aangeven dat het ziekenhuis gemachtigd mag worden om uw medicatie digitaal in te zien.
Uw medicijnen in de originele verpakking.
Iets te lezen.
Een oplader voor uw mobiel en een koptelefoon.
Het telefoonnummer van uw contactpersoon.
Sieraden, make-up, nagellak, kunstnagels en piercings

Voor de operatie moet u alle sieraden en eventuele piercings afdoen.
Op de dag van de operatie mag u geen make-up dragen. Kunstnagels, nagellak, gellak, gelnagels mogen blijven zitten, tenzij deze zwart, paars of donkerblauw van kleur zijn. In dat geval moet de lak van ten minste 1 nagel van elke hand verwijderd/vrijgemaakt worden.
Waardevolle spullen

Wij adviseren u waardevolle spullen thuis te laten. Het ziekenhuis is niet verantwoordelijk voor vermissingen of beschadiging van uw eigendommen.
Niet eten en drinken: nuchter zijn

De anesthesioloog geeft u meer informatie over of u nuchter moet zijn voor de operatie.
In het ziekenhuis
Melden

U komt op de dag en tijdstip die met u zijn afgesproken naar verpleegafdeling C2/D2 (route 225). U kunt zich melden bij de balie. De secretaresse belt u een dag voor de opname. Als u de boodschap op uw voicemail ontvangt, luister deze dan volledig af. De secretaresse vertelt u vanaf wanneer u nuchter moet zijn en hoe laat uw operatie ongeveer plaatsvindt. Let wel: dit is een streeftijd; in onvoorziene gevallen kan het tijdstip veranderen.
Voor de operatie

Een verpleegkundige ontvangt u en maakt u wegwijs op de afdeling. Ze neemt uw gegevens met u door en controleert of deze kloppen. Er wordt een pijl op het te opereren been gezet. Ook geeft ze u een pijnstiller en een rustgevend medicijn. U krijgt een operatiejasje aan.
U moet uw make-up, contactlenzen en gehoorapparaat af- en uitdoen. Als u aan de beurt bent, brengt de verpleegkundige u in uw bed naar de operatiekamer. Als u onder algehele narcose gaat, moet u daar uw kunstgebit uitdoen.
De operatie
Hoe verloopt de operatie?

Op de operatiekamer krijgt u een infuus voor het toedienen van vocht. De anesthesioloog dient u de verdoving toe, zoals tijdens de preoperatieve screening besproken. Uw specialist amputeert (een deel van) uw been. Hij hecht de wond dicht. Als er sprake is van een ernstige infectie, kan het zo zijn dat de wond bewust opengelaten wordt.
Duur van de operatie

De operatie duurt ongeveer 1 uur, afhankelijk van het niveau van de amputatie.
Na de operatie

Na de operatie wordt u naar de uitslaapkamer gebracht. Uw specialist brengt uw contactpersoon telefonisch op de hoogte. Na een paar uur mag u terug naar de verpleegafdeling. Uw contactpersoon wordt dan nogmaals gebeld; hij of zij mag meteen op bezoek komen.
Wat kunt u verwachten?
Infuus
U hebt een infuus voor het toedienen van vocht en voedingsstoffen. Als het plassen moeilijk gaat, hebt u ook een katheter. Soms krijgt u extra zuurstof via een neusslang.
Drain
Als uw been geamputeerd is, wordt soms een drain in de wond achtergelaten. Dit is een slangetje dat wondvocht afvoert.
Wondgenezing
Bij een bovenbeenamputatie moet het verband 5 dagen blijven zitten.
Als er sprake is van een onderbeenamputatie, heeft u om uw been een vacuümspalk om vochtophoping te minimaliseren.
De wondgenezing varieert van 2 tot 3 weken. Het kan zijn dat de bloedvatvoorziening zo slecht is, dat er toch nog een keer hoger geamputeerd moet worden. Ook infectie kan hiertoe aanleiding geven
Pijn
U kunt na de operatie pijn hebben aan de stomp, u krijgt hier pijnstillers voor.
Stand van hetbeen
Omdat u een deel van uw been mist, bent u onbewust geneigd uw stomp steeds omhoog te houden. Dit is niet goed: u kunt pijn krijgen of uw knie- of heupgewricht kan een verkeerde stand aannemen. Om dit te voorkomen moet u, als uw lichamelijke conditie dat toelaat, 2 keer per dag een half uur plat op uw rug of buik gaan liggen. Het afwisselen van uw houding is ook goed.
Dit is ook goed om doorligplekken te voorkomen.
Fantoompijn en -gevoel

U kunt last hebben van zogenoemde ‘fantoompijn’. Dat houdt in dat u pijn voelt in het gedeelte van uw been dat is weggehaald. De bij de amputatie doorgesneden zenuwen blijven prikkels doorgeven aan de hersenen alsof het geamputeerde lichaamsdeel er nog is. Dat kan vreemd aanvoelen of pijn geven.
Vlak na de operatie komt fantoompijn veel voor. Bij de ene patiënt trekt de fantoompijn weg, bij de andere blijft de pijn bestaan. Hinderlijke fantoomverschijnselen zijn met medicijnen en injecties redelijk onder controle te houden. Ook kan een prothese de pijn doen verminderen.
Daarnaast bestaat het ‘fantoomgevoel’. U kunt het gevoel hebben dat uw geamputeerde lichaamsdeel er nog steeds is. Zo kunt u er jeuk of tintelingen voelen. Ook kunt u het gevoel hebben dat uw geamputeerde lichaamsdeel beweegt, verstijfd of verkrampt is en in een rare stand staat (bijvoorbeeld dwars op uw lichaam). De fysiotherapeut kan u bepaalde oefeningen geven waardoor dit gevoel langzaam minder wordt.
In beweging

Het is belangrijk om snel na de operatie weer in beweging te komen. De fysiotherapeut helpt u hierbij. Hoe snel u herstelt, is afhankelijk van uw gezondheid.
Rust nemen
Om uw wond de kans te geven te genezen, is het belangrijk dat u naast oefenen ook voldoende rust neemt. Als u zit, zorg er dan voor dat uw stomp op een steun ligt die aan de rolstoel zit. Zo kunt u het ontstaan van een vochtophoping in het been (stuwing) zo veel mogelijk te beperken.
Uitslag

De zaalarts bespreekt met u hoe de operatie is verlopen. De zaalarts werkt nauw samen met de behandelend specialist. Heeft u en/of uw naaste(n) behoefte aan een gesprek met de zaalarts? Geef dit aan bij uw verpleegkundige, dan wordt er een afspraak gemaakt.
Ontslagen uit het ziekenhuis

Na ongeveer 1-2 weken wordt u uit het ziekenhuis ontslagen. In overleg met de revalidatiearts bespreekt u na uw operatie het revalidatietraject.
Patiënten gaan eigenlijk altijd naar een revalidatieplek. Dat kan een revalidatiecentrum of revalidatieplek in een verpleeghuis zijn. Dit is afhankelijk van leeftijd en doelen van de patiënt.
Controle op de polikliniek

Ongeveer 2-3 weken na de operatie komt u naar de wondverpleegkundige voor een controle van de wond en het verwijderen van de hechtingen. U krijgt hiervoor een afspraak mee.
Ook krijgt u een afspraak mee om terug te komen bij uw behandeld specialist, ongeveer 6 weken na uw operatie.
Wanneer ontslag volgt naar een revalidatiecentrum of verpleeghuis worden de wondcontroles daar uitgevoerd.
Beweeginstructies
Fysiotherapie tijdens uw opname

Na de operatie kan uw stomp gezwollen zijn. Hiervoor komt de fysiotherapeut langs om u tips en adviezen te geven om de zwelling te verminderen. Ook zal de fysiotherapeut tijdens de opname samen met u trainen bij het in/uit bed draaien, het in de (rol)stoel komen, het staan en het leren lopen met een loophulpmiddel of in een loopbrug.
Spalk en drukverband

Na een onderbeen amputatie krijgt u een speciale vacuümspalk (ORD) om de wond te ontlasten. Hierdoor heeft de wond rust en kans om te genezen. Deze vacuümspalk zal door de verpleegkundige aangelegd worden en zal minimaal 5 dagen gedragen worden. Zolang deze vacuümspalk om is kan er niet met de knie geoefend worden. Op momenten dat de vacuümspalk af is kunt u wel met uw knie buigen en strekken. Dit is van belang om te voorkomen dat er geen spierverkortingen optreden. Op uw revalidatieplek wordt de vacuümspalk afgebouwd en opgebouwd met een siliconen liner. Een liner is een siliconen hoes die u om uw onderbeen draagt.
Na een bovenbeen amputatie krijgt u een drukverband aangelegd om de wond te ontlasten. Hierdoor heeft de wond rust en kans om te genezen. Dit verband zal door de verpleegkundige aangelegd en vervangen worden.
Er wordt tijdens de opname een start gemaakt met het revalideren, denk hierbij aan: oefentherapie, sta-training en looptraining met loophulpmiddel of in de loopbrug. Dit is bedoeld ter voorbereiding op het leren staan en lopen met een prothese. Deze oefeningen kunt u voortzetten tijdens uw revalidatie en in uw thuissituatie.
Waarom oefenen?

Het doel van oefenen is:
het soepel en bewegelijk houden van de gewrichten;
het behoud van conditie en kracht van de spieren in armen, benen en romp;
het zo zelfstandig mogelijk functioneren zonder prothese, zoals van lig naar zit, van zit naar staan en eventueel bewegen met een loophulpmiddel;
het leren over de stompverzorging, zoals het aan- en uitdoen van een liner (een soort hoes) als deze om de stomp heen mag.
Dit helpt verder in het herstelproces bij het lopen (met een prothese).
Pijnklachten bij het oefenen

Voor alle oefeningen geldt dat deze de pijnklachten niet extra moeten uitlokken in/rond de amputatiewond. Indien u toch extra pijnklachten ervaart, overleg dan met uw fysiotherapeut.
Stijfheid en een ‘trekkend’ gevoel kan en mag u wel ervaren tijdens het oefenen.
We houden bij alle oefeningen een algemene frequentie aan. Indien dit niet haalbaar is, wordt er overlegd met de fysiotherapeut over een passende frequentie.
Oefeningen
Liggend en zittend oefenen bij amputatie van onder- of bovenbeen
Hoe vaak moet u oefenen?

Wanneer: 3 x per dag (ochtend, middag, avond)
Herhalingen: 10 tot 15 herhalingen per oefening
Series: 3 series met een tussenpauze van 1 minuut.
Aanspannen bovenbeenspier

Strek de knie in het matras waardoor u uw bovenbeenspier aanspant.
Been gestrekt heffen

Strek uw been en beweeg hem gestrekt omhoog.
Klik hier voor een video van deze oefening.
Knie buigen

Doe deze alleen bij onderbeen amputatie.
Buig de knie door uw voet zo ver mogelijk richting uw bil te bewegen en strek de knie daarna weer.
Armoefeningen

Ga rechtop in een stoel zitten. Laat de armen langs uw lichaam hangen. Beweeg beide armen zijwaarts omhoog en adem in.
Beweeg beide armen zijwaarts omlaag en adem uit.
Gestrekte armen zijwaarts bewegen

Span het elastiek tussen uw armen en strek de armen boven het hoofd en vervolgens naar buiten.
Leefregels
Gezonde leefstijl
Luister naar uw lichaam en doe het de eerste tijd rustig aan. Na een amputatie is het belangrijk om gezond te leven, zodat het risico op verdere problemen met uw bloedvaten vermindert. Bij ontslag uit het ziekenhuis krijgt u hierover informatie mee.
Douchen en baden

Vanaf de tweede dag na de operatie mag u douchen.
Haal al het verbandmateriaal eraf en spoel de wond goed na als u shampoo of douchegel gebruikt. Maakt het daarna goed droog en verbind de wonden opnieuw. Indien thuiszorg komt, overleg met hen voor het juiste moment.
Revalidatiecentrum

Meestal gaat u na de operatie (tijdelijk) voor revalidatie naar een verzorgings- of verpleeghuis of een revalidatiecentrum.
Stop met roken

Stop met roken. Roken heeft een slechte invloed op de genezing van de wond. Door te stoppen met roken verkleint u de kans op nieuwe problemen met uw bloedvaten.
Autorijden

Na de operatie mag u niet autorijden. Na het revalidatietraject niet autorijden. Voor meer informatie, kijk op de site van het CBR.
Risico en complicaties

Geen enkele operatie is zonder risico’s. De volgende complicaties kunnen optreden na een amputatie:
nabloeding;
wondinfectie;
slechte genezing van de amputatiewond;
longontsteking;
trombose.
Grotere weefselschade

Het is goed u te realiseren dat uw specialist voor de operatie de mate van weefselschade aan de buitenkant niet altijd goed kan vaststellen. Het komt daardoor voor dat hij tijdens de operatie moet besluiten een groter deel te amputeren dan verwacht. Uw specialist bespreekt dit met u. Ook komt het voor dat na verloop van tijd blijkt dat er toch een amputatie moet plaats vinden op een hoger niveau.
Wanneer moet ik contact opnemen?

Als u weer thuis bent, kunnen zich onverhoopt klachten voordoen. Als u een van de volgende klachten heeft, neem dan contact op met de polikliniek Heelkunde, te bereiken op (0570) 53 50 60.
Koorts, hoger dan 38,5 graden;
Nabloeding (bloeduitstorting);
Roodheid en zwelling rond de wond;
Toename van pijn;
Als u de situatie niet vertrouwt.
Bij dringende problemen buiten kantooruren belt u met de Spoedeisende Hulp, te bereiken op (0570) 53 53 00.
Vragen
en meer informatie

Verhinderd?
Wanneer u onverwacht verhinderd bent, geef dit dan zo spoedig mogelijk door zodat iemand anders in uw plaats kan worden opgeroepen. U kunt dan meteen een nieuw tijdstip voor uw onderzoek afspreken.
Hebt u nog vragen?
Dan kunt u contact opnemen met de polikliniek Heelkunde, te bereiken op (0570) 53 50 60.
Rechten en regels. Kent u ze?

Wij doen er alles aan om u de beste zorg en behandeling te geven. Dat doen we samen met u. Voor zowel u als de zorgverlener zijn er rechten en plichten. Het is belangrijk dat u ze kent. Bijvoorbeeld wat mag ik van mijn zorgverlener verwachten? Waar kan ik mijn medische gegevens inzien? Wat houdt het recht op privacy in? U leest ze op www.dz.nl/patient/rechten-en-regels.
