In het kort
Oncologisch Centrum Deventer

Chemotherapie is de behandeling van kanker met cytostatica. Dit zijn medicijnen die kankercellen doden of hun celdeling remmen. Daardoor kan de kanker genezen of kunnen tumoren kleiner worden.
Hier leest u meer de voorbereiding, therapie, werking en bijwerkingen van chemotherapie.
Voorbereiding
Bloedonderzoek

Voordat de chemotherapie begint, onderzoeken we uw bloed. Zo kunnen we zien of uw nieren en lever goed genoeg werken en de aanmaak van bloedcellen goed genoeg is voor de behandeling.
Uw bloedwaarden worden voor elke chemokuur opnieuw gecontroleerd. Dit om te bekijken of uw bloed voldoende is hersteld voor een volgende kuur. Als dat niet zo is, kan de arts besluiten om de kuur uit te stellen of aan te passen.
Medicijnen

Voordat de behandeling begint bespreekt een zorgverlener met u welke medicatie en supplementen (zoals vitaminepillen) u gebruikt. In sommige gevallen wordt uw medicatie aangepast.
Neem niet deel aan het verkeer

Wij weten niet hoe u op een middel reageert. Soms krijgt u ook medicijnen toegediend waar u wat suf van wordt. Daarom raden wij u aan om direct na de behandeling niet zelf naar huis te rijden. Regel iemand die u naar huis brengt.
Laat uw tanden en kiezen controleren

U kunt tijdens de behandeling klachten krijgen in uw mond of aan uw tanden en kiezen. Zoals irritatie, pijn, beschadigingen en ontstekingen. Laat voor de chemokuren uw tanden en kiezen door een tandarts of mondhygiënist controleren en zo nodig behandelen.
Het is belangrijk dat uw tanden en kiezen gezond zijn en dat u af en toe naar de tandarts gaat. Uw arts of verpleegkundige kan u advies geven over mondverzorging. En over hoe vaak u het beste naar de tandarts kunt gaan.
Vermeld bij een bezoek aan de tandarts altijd dat u chemotherapie krijgt. Is behandeling noodzakelijk, overleg dit altijd eerst met uw behandelend specialist of casemanager oncologie.
Wat is chemotherapie?
Vormen van chemotherapie

Chemotherapie kunt u op verschillende manieren krijgen:
Via tabletten en capsules.
Met een injectie in de huid of spier.
Met een injectie rechtstreeks in het bloed (dit kan ook via een infuus).
Met een injectie in het ruggenmerg.
Via een katheter in een lichaamsholte (via een blaasspoeling).
Met een crème.
Soorten cytostatica

Er zijn tientallen verschillende soorten cytostatica. Afhankelijk van de soort kanker kunnen 1 of een aantal cytostatica voor een behandeling worden gebruikt. Kankercellen verschillen wat betreft de gevoeligheid voor een bepaald cytostaticum. Om een zo goed mogelijk resultaat te bereiken, wordt daarom vaak een combinatie van verschillende cytostatica toegepast. Deze vullen elkaars werking aan.
Cytostatica en hulpverleners

Omdat cytostatica schadelijk is voor de gezondheid van personen die hiermee niet behandeld worden, wordt er geadviseerd zo veilig mogelijk met de uitscheidingsproducten om te gaan. Verpleegkundigen die bij hun taakuitoefening veelvuldig met cytostatica te maken krijgen, lopen daarbij een risico. Daarom kan het voorkomen dat zij tijdens de omgang met cytostatica beschermende maatregelen nemen, zoals het dragen van een schort of handschoenen. U hoeft daarvan niet te schrikken: het heeft immer niets met u, maar alles met de verpleegkundige zelf te maken.
Tussentijdse controles

Bij sommige chemokuren bekijken we tussentijds het effect van de behandeling. U krijgt dan bijvoorbeeld een CT-scan na een aantal maanden, of een onderzoek naar tumormarkers. Of u komt voor controle. We bespreken van tevoren met u of, wanneer en hoe dit bij u gebeurt. Het kan zijn dat uw behandeling na deze controles wordt aangepast.
Hoe lang duurt de behandeling?

De duur van de behandeling verschilt afhankelijk van het doel, het schema, dosering, soort kanker, soort medicatie en het effect van de medicatie. De behandeling kan dan ook weken, maanden of zelfs jaren duren. Ook staat u daarnaast vaak langdurig onder controle.
Ondersteunende medicatie
tijdens en na toediening van cytostatica
Medicatie tegen misselijkheid en braken

De chemokuur kan de eerste dagen na toediening, als u thuis bent, misselijkheid en braken veroorzaken. Uit voorzorg krijgt u medicijnen voorgeschreven om deze bijwerkingen zoveel mogelijk te beperken of te onderdrukken. Mogelijk krijgt u nog andere ondersteunende medicatie voorgeschreven. Deze medicijnen krijgt u op de afdeling of via uw eigen apotheek.
Medicatie innemen 1 uur voor de chemokuur

Als basismedicatie wordt in de meeste gevallen Kytril® 2 mg of Akynzeo® in tabletvorm voorgeschreven. U dient deze middelen op de dag van de kuur tenminste 1 uur voor het begin van de kuur in het ziekenhuis in te nemen.
Voorafgaand aan de chemokuur krijgt u nog een middel (Dexamethason) via het infuus om bijwerkingen te voorkomen.
Contact opnemen
Wanneer u thuis klachten blijft houden van misselijkheid, neem dan contact op met de casemanager oncologie. Zij kan dan, in overleg met uw behandelend specialist, andere medicijnen voorschrijven. Meld eventuele veranderingen in de medicatie bij het volgende polikliniekbezoek aan de (verpleegkundig) specialist.
Bijwerkingen

Een bijwerking van de Kytril®/Akynzeo® is verstopping(obstipatie). Wanneer u hier problemen mee krijgt kunt u een recept voor een laxeermiddel.
Een andere bijwerking is hoofdpijn. U kunt hiervoor paracetamol tabletten 500 mg (maximaal 4x daags 1000 mg) of zetpillen van 1000 mg (maximaal 4x daags) gebruiken. Paracetamol is verkrijgbaar bij drogist of apotheek.
Een bijwerking van de Dexamethason is dat u de eerste 24 uur een rood gezicht kunt krijgen (soort opvlieger).
Maatregelen thuis
De chemo moet uw lichaam verlaten

In de dagen na de chemokuur verlaten de afvalstoffen van de cytostatica het lichaam. Dat gebeurt bijvoorbeeld via urine, ontlasting, en braaksel. In transpiratievocht, speeksel en sperma is de concentratie cytostatica te verwaarlozen. Hoe lang dit precies duurt, verschilt per chemo en kan variëren van 1 dag tot soms wel 1 week.
De precieze duur van aanwezigheid van cytostatica in de uitscheidingsproducten kunt u vinden in de specifieke kuurinformatie. In de periode dat de chemo uw lichaam verlaat, kunnen u en anderen het best niet te veel in contact te komen met dit lichaamsvocht.
Handhygiëne

Was uw handen grondig na elk contact met lichaamsvocht zoals urine, ontlasting en braaksel.
Gebruik wegwerphandschoenen bij het in contact komen met lichaamsvocht:
- incontinentiemateriaal (vouw deze in natte toestand dicht zodat de plastic buitenlaag de inhoud afsluit);
- natte kleding;
- beddengoed;
- wanneer u braaksel opruimt.
Gooi de handschoenen na gebruik direct weg.Ga elke dag onder de douche of in bad.
Overige hygiënemaatregelen

Bij braken het wasgoed het liefst zo spoedig mogelijk apart wassen in de wasmachine. Gebruik eerst een koud spoelprogramma en vervolgens het gebruikelijke wasvoorschrift.
Na het gebruik van het toilet, deze 2 x doorspoelen met gesloten deksel.
Mannen krijgen het advies zittend op het toilet te urineren, om spatten zoveel mogelijk te voorkomen.
Reinig het toilet 1 x per dag met een schoonmaakmiddel. Draag wegwerphandschoenen en gooi deze direct na gebruik weg.
Vrij in deze periode veilig.
Heeft u thuiszorg nodig?

Geef op tijd aan of u thuis ondersteuning nodig heeft. Samen met uw zorgverlener kunt u overleggen welke zorg u nodig heeft en hoe u dit kunt regelen.
Leefregels
Wat kan ik doen?
Voeding tijdens uw behandeling

Als u ziek bent is goede voeding belangrijk. Zo versterkt u uw weerstand en conditie tijdens de behandeling. Zorg ervoor dat er genoeg energie, eiwitten, vocht, vitamines en mineralen in uw voeding zit.

Eiwitten eten
Eiwitten zijn belangrijke bouwstoffen van het lichaam. Kanker en de behandeling ervan verhogen de behoefte aan eiwitten. Het eten van voldoende eiwitten zorgt voor:
het behoud van uw spieren;
ondersteunt uw immuunsysteem;
zorgt voor het behouden of verbeteren van je conditie.
Bijna alle voedingsmiddelen bevatten wel een hoeveelheid eiwit, maar dit varieert per voedingsmiddel. De volgende voedingsmiddelen leveren veel eiwit:
- dierlijke bronnen: vlees, vis, gevogelte (zoals kip), melk(producten), kaas en eieren;
- plantaardige bronnen: granen (rijst, pasta, brood e.d.) en peulvruchten (bv. bonen en linzen), soja producten, noten en pinda’s.

Vezels eten
Kanker en de behandeling ervan kunnen invloed hebben op je darmen. Vezels helpen je darmen gezond te houden. Vezelrijk eten kan, samen met voldoende vocht, helpen klachten zoals diarree of verstopping te verminderen.
Voedingsmiddelen die extra vezelrijk zijn, zijn volkoren producten zoals volkorenbrood en volkorenpasta, zilvervliesrijst, ontbijtgranen (bijvoorbeeld muesli of havermout), groente, fruit, peulvruchten en noten.

Vocht drinken
Vocht is belangrijk voor:
de opname van voedingsstoffen;
het transport van voedings- en afvalstoffen in het lichaam
het regelen van de lichaamstemperatuur.
Chemotherapie is vaak schadelijk voor de nieren. Door voldoende te drinken bescherm je je nieren. Probeer minimaal 2 liter vocht, bijvoorbeeld water per dag te drinken.

Alcoholgebruik
Het wordt sterk afgeraden om alcohol te drinken tijdens chemotherapie, omdat alcohol de werking van medicijnen kan verminderen, bijwerkingen kan verergeren, en de lever kan belasten.
Bewegen is goed voor lichaam en geest

Kanker en de behandeling van kanker vragen veel van uw lichaam. Vaak gaat uw uithoudingsvermogen achteruit, neemt uw spierkracht af en bent u erg moe. Ook psychisch kan het zwaar zijn. Het lijkt misschien logisch om veel rust te nemen tijdens of na de behandeling, maar bewegen is óók goed voor je lichaam en geest. Probeer daarom actief te blijven, bijvoorbeeld door te fietsen, te wandelen of nar de sportschool te gaan.
Voor meer informatie over bewegen en kanker, zie kanker.nl,
Uw arts of casemanager kunnen u in contact brengen met een onco-fysiotherapeut. Hij of zij bepaalt met u welke beweging u het beste kan helpen in uw behandeling.

Voordelen
Bewegen tijdens en na de behandeling heeft veel voordelen.
Het helpt bij vermoeidheid, angst en depressie.
Het helpt om uithoudingsvermogen en spierkracht te behouden tijdens de behandeling.
Het helpt om uithoudingsvermogen en spierkracht weer op te bouwen na de behandeling. Dit zorgt voor een sneller herstel.
Het zorgt voor minder klachten zoals misselijkheid en pijn en om beter te slapen.
Het helpt de chemotherapie beter de doorstaan en de behandeling vol te houden!
Blijf op uw normale gewicht

Uw ziekte kan er voor zorgen dat u minder eetlust heeft. Ook kan u in een korte periode afvallen. Onbedoeld afvallen tijdens de behandeling kan nadelen hebben. Gewichtsverlies betekent in deze situatie namelijk vaak verlies van spiermassa, waardoor u conditie achteruit kan gaan.
Het is belangrijk om tijdens de behandeling niet af te vallen of aan te komen. Als u wilt afvallen, doe dit dan in overleg met uw behandelaar.
Stop met roken

Rookt u? Stop met roken. Roken heeft een nadelig effect op de behandeling.
Hulp nodig bij het stoppen met roken? Kijk op de website van Sinefuma
Omgaan met angst en zorgen

Voelt u zich vaak angstig? Of heeft u langere tijd last van angst, bijvoorbeeld thuis, in relaties of op uw werk? Bespreek dit dan met een zorgverlener. Je kunt hiervoor terecht bij:
uw behandelend arts of casemanager;
uw huisarts;
de praktijkondersteuner van uw huisarts voor de GGZ (POH-GGZ).
Hij of zij bepaalt met u welke ondersteuning u kan helpen. Zij kunnen u in contact brengen met een maatschappelijk werker, ergotherapeut of psycholoog.

Uit evenwicht
Kanker krijgen is een ingrijpende levensgebeurtenis. het kan u uit uw evenwicht brengen en ervoor zorgen dat u zich bedreigd voelt. Veel mensen brengen kanker ook in verband met de dood.
Er komt veel op u af:
onderzoeken, behandelingen, de controles in het ziekenhuis. Dat brengt spanning en onzekerheid met zich mee. Ook kan er veel veranderen, zowel op lichamelijk, psychisch, sociaal als financieel gebied.

Angst is normaal
Dat u zich angstig voelt, is begrijpelijk. Angst is een normale reactie op alles wat je overkomt en wat je meemaakt. Veel mensen met kanker zijn bang.
De een heeft er meer last van dan de ander. Ook dat is normaal, want ieder mens en iedere situatie is verschillend.
Het kan helpen om met anderen over uw angst te praten: met naasten, met lotgenoten, zorgverleners of met iemand van de kanker.nl Infolijn. Zij kunnen u steunen of u tips en adviezen geven.
Bijwerkingen
Waarom ontstaan bijwerkingen?
Sommige cytostatica tasten de kankercel aan op het moment waarop deze zich deelt. Andere cytostatica hebben hun uitwerking op een eerder tijdstip van de celdeling.
Door deze celremmende eigenschappen heeft cytostatica ook effect op sneldelende normale cellen, zoals beenmergcellen, en de cellen van de mond, maag, en darm. Om deze reden kunnen er bijwerkingen optreden.
Het optreden van bijwerkingen en de mate waarin deze bijwerkingen voorkomen, zijn vooral afhankelijk van de soort en de dosering van de cytostatica die u krijgt. De ernst van de bijwerkingen heeft niets te maken met het resultaat van de behandeling.
Hieronder en in het linker menu ziet u verschillende bijwerkingen. Wij geven u deze informatie zodat u bij eventuele bijwerkingen weet hoe u er het beste mee kunt omgaan.
Branderige ogen

Wanneer u last heeft van branderige ogen kunt u dit het beste melden aan uw behandelend specialist. Hij/zij kan u eventueel oogdruppels voorschrijven.
- Voedingsproblemen
Voedingsproblemen
Bijwerkingen chemotherapie
Verminderde eetlust, misselijkheid en braken

Tegenwoordig zijn misselijkheid en braken meestal goed te voorkomen met medicijnen. Krijgt u te maken met verminderde eetlust of misselijkheid, dan kunt u het volgende proberen:
Wat kunt u hier zelf tegen doen?

Het is belangrijk dat u tijdens en na de kuur veel drinkt.
Drink 1.5 tot 2 liter vocht per dag, omdat er extra afvalstoffen uit het lichaam moeten worden verwijderd. Te weinig drinken kan een misselijkheid vergroten en bijdragen aan een vieze smaak in de mond.Eet vaker kleine lichte maaltijden of snacks in plaats van grote maaltijden. Een lege maag kan namelijk ook een misselijk gevoel geven.
Eet op tijdstippen dat u minder misselijk bent, zelfs eventueel ’s nachts als u wakker bent.
Kies voor koude gerechten of laat eten eerst afkoelen. Koude gerechten vallen bij misselijkheid vaak beter in de smaak dan warme gerechten, kies voor bijv. een maaltijdsalade of een slaatje.
Laat uw maag weer langzaam wennen aan vast voedsel als u heeft overgegeven. Neem bijvoorbeeld een beschuitje of cracker. Forceer niets.
Zit rechtop tijdens het eten en blijf tot een half uur na het eten rechtop zitten. De maaltijd kan zo beter zakken; dit kan misselijkheid helpen voorkomen.
Smaakverandering

Smaakverandering kan leiden tot verminderde eetlust.
Probeer veel verschillende producten uit. Soms kan het Smaak Kompas u hierbij helpen.
Probeer warm en koude gerechten af te wisselen. Ook vast en vloeibaar eten.
Probeer verschillende smaken zoals zuur, zoet en zout.
Als u last van een metaalsmaak heeft kan het gebruik van plastic bestek prettiger zijn.
Als u weinig proeft, is het extra belangrijk dat het eten er aantrekkelijk uitziet.
Wanneer het eten u weinig smaakt, kunnen zure of frisse producten lekker zijn (yoghurt, kwark, slaatje, rauwkost combineren met een hartig product).
Wanneer contact opnemen?
Neem contact op met uw casemanager oncologie:
wanneer u, ondanks de medicijnen tegen de misselijkheid, klachten blijft houden;
als u gedurende een lange periode nauwelijks kunt eten;
wanneer u ongewenst afvalt.
Dieet en diëtist

U hoeft geen speciaal dieet te volgen tijdens de behandeling met cytostatica, alle voedingsmiddelen zijn toegestaan. Als u een bepaald dieet had, overleg dan met de diëtist of u dit dieet tijdens de behandeling moet blijven volgen.
Overleg uw voedingssupplementen

Let op met supplementenen bepaalde voeding!
Gebruik in de dagen rond de behandeling geen voedingssupplementen met visolie.
Vermijd kruiden zoals Sint-janskruid, kurkuma en Chinese kruiden.
Deze hebben een nadelig effect op de behandeling.
Bespreek met uw arts welke supplementen en vitaminen u slikt.
In sommige gevallen moet u daarmee stoppen.
Voedingssupplementen bevatten stoffen zoals vitaminen en mineralen. Deze zijn onder andere verkrijgbaar als tabletten, capsules, poeders, druppels of drankjes. Voedingssupplementen nemen is niet zonder risico’s.
Pas op met hoog gedoseerde supplementen. Dit zijn supplementen die veel meer dan de dagelijkse aanbevolen hoeveelheid van een bepaalde voedingsstof bevatten. Deze supplementen hebben een onvoorspelbare invloed op de kans op kanker of behandeling.
Als u door uw ziekte of door de bijwerkingen van uw behandeling niet goed of onvoldoende kunt eten en een multivitamine wilt gebruiken. Kies dan voor een supplement met maximaal 100% van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid. Op het etiket kunt u lezen hoeveel een capsule of tablet van een bepaalde vitamine bevat en wat een veilige dosis is. U kunt dit overleggen met uw diëtist.
Geen probiotica

Vanwege de onzekerheid van het gebruik van probiotica tijdens chemotherapie raden we het af om dergelijke producten te gebruiken. Het gebruik van probiotica zou gevaarlijk kunnen zijn bij ernstige ontstekingen van het darmslijmvlies.
Voedingsmiddelen met probiotica zijn onder andere Yakult, Actimel, Vifit LGG, Activia. Meer informatie over voeding en chemotherapie (bijvoorbeeld soja, kruidensupplementen) is te lezen op de website: www.voedingenkankerinfo.nl
Geen grapefruits

Er wordt afgeraden om tijdens de periode van chemotherapie grapefruit en kruisingen van grapefruit (zoals Pomelo, ugli, mineola, tangelo en de zure sinaasappel (ook wel Sevilla sinaasappel genoemd) te eten – of het sap van deze vruchten te drinken.
Uit verschillende onderzoeken blijkt dat grapefruit negatieve effecten kan hebben op cytostatica. Dat komt omdat deze vruchten stoffen bevatten die ervoor zorgen dat de cytostatica niet goed wordt afgebroken door het lichaam. Welke stoffen dit precies zijn is nog onduidelijk.
Sinaasappels, mandarijnen en citroenen bevatten dit stofje niet. Daarom kunt u die wel veilig eten.
Meer informatie en advies

Kijk voor meer informatie over gezond eten op voedingenkankerinfo.nl.
Vindt u dit lastig of u wilt advies, overleg het met uw arts of casemanager.
Zij kunnen u in contact brengen met een gespecialiseerde diëtist.
- Haarproblemen
Haarproblemen
Bijwerkingen chemotherapie
Dun of uitvallend haar

Sommige chemokuren kunnen haaruitval en haarpijn veroorzaken. Niet alleen hoofdhaar, maar ook wimpers, wenkbrauwen, oksel- en schaamhaar kunnen uitvallen. Vaak is er weinig aan te doen als het haar dunner wordt of uitvalt.
Meestal begint het uitvallen van het haar 15 tot 20 dagen na de eerste chemokuur. Soms beginnen de haren al tijdens de behandeling weer te groeien. In de meeste gevallen begint het pas 4 tot 6 weken na de laatste kuur weer te groeien, en dan met ongeveer 1 cm per maand.
Pruik dragen

U kunt daarom tijdens de behandeling een pruik dragen. Voor aanvang van de behandeling wordt er met u besproken of een pruik nodig zal zijn en waar u die kunt verkrijgen.
Ook ontvangt u een machtiging zodat u (een deel van) de kosten van de pruik kunt declareren bij uw verzekering. U kunt het beste vroegtijdig, voor het haar gaat uitvallen, een (vrijblijvende) afspraak maken bij de kapper zodat hij uw haardracht kan zien.
Coldcap
Bij sommige typen chemotherapie is het mogelijk een coldcap of hoofdhuidkoeling te dragen om haaruitval te verminderen of te voorkomen. Door het koelen van de hoofdhuid vernauwen de bloedvaten zich en kan de cytostatica de haarwortels minder goed bereiken.
Haarverzorging

Veel mensen vinden het prettiger het haar kort te laten knippen voordat het gaat uitvallen.
Bij snel uitvallend haar kan de hoofdhuid gevoelig en/ of pijnlijk zijn.
Verzorg uw haar voorzichtig: was het met lauw water, gebruik een milde shampoo en een crèmespoeling; droog het haar voorzichtig.
Het permanenten of verven van uw haar is af te raden, omdat dit het haar nog meer beschadigt.
Haar is een isolatiebron. Wanneer u uw haren bent verloren, kunt u het sneller koud krijgen. Wanneer u geen pruik draagt kan het prettig zijn een sjaaltje of muts te dragen (bijvoorbeeld ’s nachts).
- Huidproblemen
Huidproblemen
Bijwerkingen chemotherapie
Droge huid

Onder invloed van cytostatica kan uw huid droog en/of schilferig worden. Gebruik liever geen zeep en gebruik regelmatig een (liefst) ongeparfumeerde vette crème of zalf om dit zoveel mogelijk tegen te gaan.
Uw huid kan ook gevoeliger zijn dan normaal en sneller verbranden in de zon. Beperk daarom het zonnebaden en gebruik als u toch in de zon wilt zitten een zonnebrandcrème met een hoge beschermingsfactor. Ga niet onder de zonnebank tijdens de kuren.
- Oogproblemen
Oogproblemen
Bijwerkingen chemotherapie
Branderige ogen

Heeft u last van branderige ogen? Meld dit bij uw behandelend specialist. Deze kan oogdruppels voorschrijven
- Mondproblemen
Mondproblemen
Bijwerkingen chemotherapie
Irritatie van het mondslijmvlies

Door cytostatica kan het mondslijmvlies zijn beschermende functie verliezen. De chemotherapie tast namelijk de gezonde toestand van uw mondslijmvlies aan waardoor dit geïrriteerd kan raken. Soms kunnen er ook wondjes in uw mond ontstaan. Om de kans op infectie te verminderen is een goede en regelmatige mondverzorging van belang. Daarom de volgende adviezen.
Smeer uw lippen 4 keer per dag dun in met vaseline uit een tube, zodat er minder snel kloofjes ontstaan.
Als er blaasjes of andere pijnlijke plekjes in uw mond ontstaan, laat dit dan aan uw arts zien.
Als u een gebitsprothese draagt, zorg dan voor een goed passende prothese en laat hem ’s nachts het liefst uit.
Poets 4x per dag

Poetsen
Poets de tanden tenminste 4 x per dag. Na iedere maaltijd en voor het slapengaan. Gebruik een schone zachte tandenborstel en een tandpasta die fluoride bevat.
Spoelen
Spoel daarna uw mond met zout water (1 afgestreken theelepel zout in een flinke beker lauw water oplossen). Als u een gebitsprothese hebt, haal deze voor het spoelen uit uw mond. Wanneer u een zoute tandpasta, bijvoorbeeld paradontax ultra clean gebruikt, hoeft u niet te spoelen met zout water.
Tandartsbezoek

Vermeld bij een bezoek aan de tandarts altijd dat u chemotherapie krijgt. Is behandeling aan uw gebit noodzakelijk, overleg dit altijd eerst met uw behandelend specialist of casemanager oncologie.
- Vermoeidheid
Vermoeidheid en verminderde energie
Bijwerkingen chemotherapie
Blijf bewegen

Probeer uw conditie op peil te houden door zoveel als u kunt in beweging te blijven. De vermoeidheid gaat namelijk niet over door teveel te rusten of passief te worden.
Verdeel de activiteiten die u wilt doen over de dag.
Neem voldoende tijd om te rusten

U zult merken dat u tijdens en soms ook na de behandeling minder energie heeft, sneller vermoeid raakt en emotioneel kunt zijn. Houd hier rekening mee in uw dagelijks leven. Neem voldoende tijd om te rusten, neem bijvoorbeeld ’s middags een uurtje rust.
Accepteer hulp

Als u hulp wordt aangeboden door familie of vrienden, durf deze dan te accepteren. U heeft dan zelf wat meer tijd en mogelijk meer energie voor dingen die u leuk vindt.
Meer informatie

Meer informatie over vermoeidheid bij kanker kunt u lezen op de site van de Nederlandse Kankerbestrijding.
- Ontlastingsproblemen
Ontlastingsproblemen
Bijwerkingen chemotherapie
Verandering van uw ontlastingspatroon

Cytostatica kan het slijmvlies van de darmen irriteren, waardoor u last kunt krijgen van diarree of juist van verstopping (obstipatie).
Diarree
Zorg dat u voldoende drinkt, minimaal 2 liter vocht per dag.
Dit zijn 16 kopjes of 14 bekers.Gebruik per dag een aantal koppen bouillon, tomaten- of groentesoep om uw zouten aan te vullen.
Gebruik regelmatig kleine maaltijden zonder gasvormende producten zoals: kool, ui en prei.
Wees matig met het gebruik van suiker.
Heeft u langer dan 48 uur waterdunne diarree, neem dan contact op met uw casemanager oncologie.
Verstopping
Zorg dat u voldoende drinkt, minimaal 2 liter vocht per dag.
Gebruik een vezelrijke voeding: maak ruim gebruik van bruin of volkoren brood, groenten en fruit.
Probeer zoveel mogelijk te bewegen.
Vertel uw arts dat u last heeft van verstopping. Hij kan u medicijnen voorschrijven of u doorverwijzen naar een diëtist.
Heeft u langer dan 2 dagen geen ontlasting gehad, neem dan contact op met uw casemanager oncologie.
- Invloed op beenmerg
Invloed op beenmerg
Bijwerkingen chemotherapie
Invloed op de werking van het beenmerg

In het beenmerg worden de bloedcellen aangemaakt. Cytostatica kunnen deze aanmaak remmen. Om deze reden is het van belang dat uw bloed regelmatig wordt gecontroleerd.

Weinig witte bloedlichaampjes
Een verminderd aantal witte bloedlichaampjes (leukocyten) geeft verhoogde kans op infectie. Deze kans is het grootst 10 tot 14 dagen na elke kuur. Soms kan hierdoor koorts optreden.

Weinig bloedplaatjes
Een verminderd aantal bloedplaatjes (trombocyten) geeft verhoogde kans op blauwe plekken, een bloedneus, bloedend tandvlees en een verhevigde menstruatie.
Bij het spontaan ontstaan van blauwe plekken en/of het regelmatig voorkomen van een moeilijk te stelpen bloedneus, dient u contact op te nemen met het ziekenhuis .

Weinig rode bloedlichaampjes
Een verminderd aantal rode bloedlichaampjes (Hb) veroorzaakt bloedarmoede. Hierdoor kunt extra vermoeid zijn. Soms kan een bloedtransfusie noodzakelijk zijn.
Extra vitaminen of ijzertabletten

In het algemeen heeft gebruik van extra vitaminen en/of ijzertabletten geen invloed op het herstel van het beenmerg.
- Invloed op vruchtbaarheid
Invloed op vruchtbaarheid
Bijwerkingen chemotherapie
Invloed op vruchtbaarheid

Als u in de vruchtbare leeftijd bent, overleg dan met uw behandelend specialist welke consequenties de behandeling op de vruchtbaarheid heeft.
Het is belangrijk om tijdens de behandeling niet zwanger te worden. Chemotherapie kan namelijk schadelijk zijn voor het ongeboren kind.
Meestal raadt de arts aan om tot minstens 6 maanden na de behandeling een voorbehoedsmiddel te gebruiken. Langer na de behandeling is er geen risico meer dat het ongeboren kind schade oploopt door chemotherapie. Overleg altijd met uw arts als u een kinderwens hebt.
Invloed op seksualiteit

Het hebben van gemeenschap tijdens de kuren hoeft geen probleem te zijn. Door de bijwerkingen van de kuren kan de zin in vrijen echter verminderd zijn. De behoefte aan tederheid en elkaar knuffelen kan juist toenemen. Door de medicijnen kan de vagina droger worden. Bij vrijen kan dan een glijmiddel gebruikt worden.
Invloed op de menstruatie

Chemotherapie kan de menstruatie beïnvloeden.
De menstruatie slaat een keer over.
De menstruatie blijft helemaal weg.
U krijg last van overgangsklachten.
De bloedingen worden heftiger dan normaal.
Deze klachten kunnen weer verdwijnen na de behandeling. Chemotherapie kan ook tot gevolg hebben dat de menstruatie niet meer terugkomt en u in de overgang komt.
Contact opnemen
Neem contact op met uw casemanager oncologie als u problemen op dit gebied wilt bespreken .
Meer informatie

Meer informatie over vermoeidheid bij kanker kunt u lezen op de site van de Nederlandse Kankerbestrijding.
- Invloed op zenuwstelsel
Invloed op zenuwstelsel
Bijwerkingen chemotherapie
Neuropathieklachten

Bij neuropathieklachten werken één of meerdere zenuwen niet goed meer. Bij een aantal soorten chemotherapie kan neuropathie ontstaan in de zenuwen die naar armen en benen, handen en voeten lopen. Uw arts of oncologieverpleegkundige kunnen u vertellen of de medicijnen die u krijgt deze bijwerkingen kunnen geven.
Klachten

U kunt last krijgen van:
prikkelingen of tintelingen;
een doof of veranderd gevoel, bijvoorbeeld het gevoel dat je op watten of kussens loopt;
pijn door aanraking of temperatuurswisselingen;
brandende of stekende pijn;
oorsuizen of beschadiging van het gehoor;
evenwichtsstoornissen, vooral bij het lopen op een oneffen grond of in het donker;
spierzwakte, kramp in de spieren, dunner worden van spieren.
Contact opnemen
Herkent u deze klachten? Bespreek dit met uw arts of oncologieverpleegkundige. Hoe eerder deze klachten worden behandeld, hoe kleiner de kans op blijvende schade.
Lange termijn
Chemotherapie op het lange termijn
Mogelijke gevolgen voor de lange termijn

Chemotherapie kan op lange termijn schadelijke gevolgen hebben. Uw zorgverlener bespreekt deze gevolgen uitgebreid met u en helpt u hierbij.
Veel voorkomende gevolgen zijn:
Vermoeidheid
Botontkalking
Concentratieverlies en geheugenproblemen
Gehoorschade
Hartschade door bepaalde medicijnen
Menstruatiestoornissen
Tinteling of doof gevolg in de vingers of tenen: neuropathie
Nierschade door bepaalde medicijnen
Seksuele stoornissen
Verminderde vruchtbaarheid of onvruchtbaarheid
Vervroegde overgang
Contact opnemen
Wanneer contact opnemen?

Neem contact op als:
u koorts heeft; temperatuur boven de 38,5˚C.
u spontaan grote of meerdere blauwe plekken krijgt.
u last krijgt van overgeven of diarree die langer dan 24 uur aanhoudt.
u bloed in de ontlasting of urine heeft.
u slijm of bloed ophoest.
u rillerig bent of koude rillingen hebt.
u aanhoudende bloedingen heeft bijvoorbeeld een bloedneus of bij bloedende wondjes (langer dan 15 minuten).
Vragen
en uw rechten en regels

Vragen?
Stel die dan tijdens uw volgende bezoek. Natuurlijk kunt u ook bellen. Het Oncologisch Centrum Deventer is bereikbaar via (0570) 53 63 73.
Rechten en regels. Kent u ze?

Wij doen er alles aan om u de beste zorg en behandeling te geven. Dat doen we samen met u. Voor zowel u als de zorgverlener zijn er rechten en plichten. Het is belangrijk dat u ze kent. Bijvoorbeeld wat mag ik van mijn zorgverlener verwachten? Waar kan ik mijn medische gegevens inzien? Wat houdt het recht op privacy in? U leest ze op www.dz.nl/patient/rechten-en-regels.
Verdiepende informatie
Wat is kanker?
Voorlichtingsmateriaal Deventer Ziekenhuis

De casemanager oncologie beschikt ook over allerlei (digitale) folders en brochures die op uw situatie van toepassing kunnen zijn. Deze informatie is ook op de verpleegafdeling A2, de Oncologie dagbehandeling en het Oncologisch Centrum Deventer (route 87) te verkrijgen
Mocht u vragen hebben naar aanleiding van wat u hebt gelezen, dan kunt u deze stellen bij uw behandelend arts of bij de casemanager oncologie
Kijk voor meer informatie op dz.nl.
Meer informatie

Wilt u meer weten over de behandeling van kanker? Bekijk de volgende websites:
kanker.nl
Heb je een (medische) vraag over kanker en wil je graag met iemand praten? Bij kanker.nl zitten voorlichters klaar om te helpen. Je kunt hen bellen, chatten of een vraag sturen via de e-mail.
• Tel.: 0800-0226622 (gratis) ma t/m vrij (12.00 tot 17:00 uur)
• Chat: www.kanker.nl ma t/m vrij (9:00 tot 17:00 uur)
• E-mail: infolijn@kanker.nl
• Informatie over kanker, behandelingen en gevolgen van kanker.
• Ervaringen van anderen (leg contact, lees of schrijf een blog)Hulp en ondersteuning (Waar kun je terecht?) https://www.verwijsgidskanker.nl/