Inleiding
Bij chronische buikpijn bestaan er langdurig pijnklachten onder in de buik. In deze folder leest u welk onderzoek de gynaecoloog kan doen en welke bevindingen de pijn mogelijk kunnen verklaren.
In het kort

Pijn in de onderbuik wordt chronisch als het langer dan 3 tot 6 maanden duurt. Vaak blijft de pijn jarenlang bestaan. Soms is de pijn elke dag aanwezig, soms maar een paar dagen per week.
De pijn kan continu aanwezig zijn, in de loop van de dag veranderen of in aanvallen verergeren. Vaak is het moeilijk te voorspellen wanneer de pijn optreedt, al merken sommige vrouwen dat zij soms minder last van de pijn hebben als zij bijvoorbeeld op vakantie zijn of op een andere manier meer ontspannen. De pijnklachten gaan nogal eens gepaard met andere buikklachten, zoals een opgezette buik.
Soms zijn er ook problemen met plassen of met de ontlasting en soms verergert de pijn bij de menstruatie. Seksuele problemen komen vaak voor. Ook treden nogal eens slaapproblemen op als gevolg van de pijn. Kortom: er bestaat een groot verschil in klachten bij vrouwen met chronische onderbuik pijn.
Gevolgen

Als u langdurige pijn in de onderbuik heeft, kan dit veel invloed hebben op uw dagelijks leven. U kunt zich moe, verdrietig, energieloos of bezorgd voelen.
Sommige vrouwen laten door de pijn activiteiten zoals fietsen, werken, wandelen of seks achterwege, omdat ze bang zijn dat de pijn dan erger wordt.
Ook praten sommige vrouwen er ook liever niet over, omdat ze hun omgeving niet willen lastigvallen met iets waar anderen niets aan kunnen doen. Soms kunnen ze zich zelfs schuldig voelen.
Veel vrouwen met deze klachten gaan toch door met hun dagelijkse bezigheden, totdat het echt niet meer lukt. Ze raken uitgeput en weten soms niet meer hoe ze verder moeten.
Onderzoeken
Rol van de huisarts
Bij buikpijnklachten doet vaak eerst de huisarts lichamelijk onderzoek en soms ook bloed- en/of urineonderzoek. Afhankelijk van de bevindingen kunt u verwezen worden naar de gynaecoloog, de internist, uroloog, chirurg of maag-, darm-, en leverarts. Hieronder beschrijven wij welk onderzoek de gynaecoloog kan doen.
Onderzoek door de gynaecoloog

De gynaecoloog vraagt naar uw klachten en hoe deze uw dagelijks leven beïnvloeden. De arts onderzoekt uw buik en doet een inwendig onderzoek. Vaak wordt er een echo gemaakt en soms worden er bloed- of urineonderzoeken gedaan, als dit nog niet eerder is gebeurd.
Echo

Een echo vindt plaats via de buik (uw blaas moet dan gevuld zijn) of via de vagina (uw blaas moet dan leeg zijn). Dit onderzoek kan een aantal afwijkingen zichtbaar maken zoals:
Afwijkingen baarmoeder.
Afwijkingen van de eileiders.
Afwijkingen van de eierstokken.
Endometriose.
Verklevingen.
Afwijkingen in de darmen.
Afwijkingen in de organen in de onderbuik.
Deze afwijkingen worden verderop in de folder beschreven. Verklevingen zijn met een echo niet zichtbaar.
Het beoordelen van de buikwand

De buikwand is soms erg pijnlijk bij vrouwen met chronische buikpijn. Het is niet altijd duidelijk of dit een oorzaak of een gevolg is van de buikpijn. Soms, zoals bij een extreem pijnlijke buikwand, is beoordeling door een pijnspecialist zinvol.
Een kijkoperatie

De volgende stap kan een kijkoperatie (laparoscopie) zijn. Bij deze operatie kijkt de gynaecoloog met een camera in uw buik om naar de organen te kijken. De operatie wordt uitgevoerd onder algehele verdoving.
In de volgende hoofdstukken leggen we uit welke organen tijdens de operatie bekeken worden en wat de mogelijke bevindingen kunnen zijn.
Afwijkingen van de baarmoeder
Een myoom (vleesboom)

Myomen zijn goedaardige knobbels van het spierweefsel van de baarmoederwand. Ze kunnen zo klein zijn als een speldenknop of juist heel groot zijn en meerdere kilo’s wegen. Soms zijn er meerdere myomen in de baarmoeder aanwezig.
De myomen veroorzaken meestal geen buikpijnklachten en als ze dat wel doen is er vaak sprake van korte hevige pijn, als de bloedtoevoer naar een myoom onvoldoende is.
Dit kan gebeuren tijdens de zwangerschap of in het kraambed, als de baarmoeder groeit of juist krimpt. Het is ook mogelijk dat het myoom met een steel aan de baarmoeder vastzit en om deze steel draait. Myomen zijn bijna nooit een oorzaak van chronische buikpijn, tenzij ze heel erg groot zijn en op omringende organen drukken.
Een afwijkende vorm van de baarmoeder

Door aangeboren afwijkingen kan de vorm van de baarmoeder veranderd zijn. De baarmoeder, die normaal de vorm heeft van een omgekeerde peer, heeft dan een hartvorm. Soms is er dan een tussenschot (septum) in de baarmoederholte aanwezig.
Liggingsafwijking van de baarmoeder
Bij bijna iedere vrouw is de baarmoeder gekanteld: naar voren of naar achteren. Vroeger dacht men dat een naar achteren gekantelde baarmoeder (retroflexie) de oorzaak van buikpijnklachten zou kunnen zijn, maar dit is nooit bewezen. Operaties om de baarmoeder ‘recht te leggen’ hebben geen effect.
Spataderen in het bekken (varicosis pelvi)

Soms zijn de bloedvaten rond de baarmoeder sterk verwijd. Dit wordt wel spataderen (varicosis) in het bekken (pelvis) genoemd. Voor zover bekend is deze bevinding geen verklaring voor langdurige buikpijnklachten.
Afwijkingen van de eileiders
Hydrosalpinx (afgesloten eileider gevuld met vocht)

De eileider is een lang dun buisje van zo’n 8-10 cm dat van de bovenkant van de baarmoeder naar de eierstok loopt. Als het uiteinde afgesloten is, kan zich vocht (hydro=water) in de eileider (salpinx) ophopen.
Een eerdere ontsteking is vaak de oorzaak. Bijna nooit veroorzaakt hydrosalpins chronische buikpijn. Wanneer de afgesloten eileider opnieuw ontstoken raakt, kunnen wel pijnklachten ontstaan.
Er zijn klachten van algemeen ziek zijn en koorts. Een echo geeft vaak al aanwijzingen voor een hydrosalpinx: er zijn dan vochtophopingen naast of achter de baarmoeder zichtbaar. Een kijkoperatie kan bevestigen of het inderdaad een hydrosalpinx is. Vaak kan de arts de hydrosalpinx tijdens de operatie openen of verwijderen.
Cyste van Morgagni of parovariale cyste

Een cyste van Morgagni is een met vocht gevuld blaasje aan het uiteinde van een eileider, meestal niet groter dan 1 cm. Dit is een normale bevinding die geen pijn veroorzaakt.
Afwijkingen van de eierstokken
Ovariumcyste

Een ovariumcyste is een met vocht gevulde holte in de eierstok. Rondom de eisprong is er in de eierstok een kleine holte met vocht (follikel) waarin zich een eicel bevindt. Een follikel groeit soms door. Men spreekt dan van een aanwezig blijvende) follikel. Een andere naam is een functionele cyste. Deze verdwijnt meestal vanzelf.
Soms verdwijnt een cyste niet. Er kan dan sprake zijn van een cyste-adenoom: een goedaardige afwijking, waarbij zich slijm of ander vocht in de eierstok bevindt.
Ovariumcysten zijn zichtbaar met echoscopisch onderzoek. Met een laparoscopie is het meestal mogelijk een indruk te krijgen om wat voor soort cyste het gaat.
Bij twijfel over de soort cyste of wanneer de cyste groter is dan 7 cm in doorsnede, adviseert men de cyste te verwijderen.
Vergroot ovarium (vergrote eierstok)

Een eierstok kan ook in zijn geheel vergroot zijn. Ook dit is zichtbaar bij echoscopisch onderzoek. Er kan dan bijvoorbeeld sprake zijn van een heel grote cyste of een dermoïd, ook wel wondergezwel genoemd.
In zo’n wondergezwel zijn vaak allerlei soorten weefsel aanwezig, zoals haren, botten en talg.
Het is meestal verstandig om een vergroot ovarium te verwijderen, om te voorkomen dat het in de toekomst kwaadaardig wordt of door draaien plotseling ernstige buikpijn veroorzaakt.
Endometriose

Bij endometriose bevindt zich slijmvlies dat de binnenkant van de baarmoeder bekleedt, ook buiten de baarmoeder; bijvoorbeeld in het onderste deel van de buikholte, net onder het buikvlies, of in de eierstokken. Deze slijmvliesplekjes reageren met de hormonale cyclus, waardoor ze tijdens de menstruatie kunnen bloeden.
Bij veel vrouwen die menstrueren zijn endometriose-plekjes te zien zonder dat ze klachten geven. Vaak verdwijnen ze uit zichzelf na verloop van tijd .
Soms zijn de endometrioseplekjes aanwezig op de steunbanden van de baarmoeder, op het buikvlies aan de buitenzijde van de blaas, of tussen de baarmoeder en de dikke darm (rectum). Op deze plaatsen nestelt de endometriose zich vaak dieper in het onderliggende weefsel. Bij deze bevindingen ziet men nogal eens klachten van een pijnlijke menstruatie, diepe pijn bij de gemeenschap en langdurige buikpijn.
Endometriose kan ook in de eierstokken voorkomen. Het bloed dat tijdens de menstruatie uit de endometrioseplekjes vrijkomt, hoopt zich dan in de eierstokken op. Zo ontstaan holten (cysten) die gevuld zijn met bloed. Omdat oud bloed op chocolade lijkt, spreekt men ook wel van chocoladecysten. De medische term daarvoor is endometriomen. Deze zijn ook zichtbaar bij echoscopisch onderzoek. Soms ontstaan verklevingen (adhesies) als gevolg van endometriose.
Verklevingen
Verklevingen (adhesies)
Verklevingen kunnen ontstaan na een ontsteking van de eileider of de darm, na vroegere operaties of ten gevolge van endometriose. Er bestaan zowel dunne, vliezige als dikkere, stevige verklevingen.
Verklevingen kunnen voorkomen rond de baarmoeder, de eileiders en de eierstokken, of op andere plaatsen in de buik. Meestal geven ze geen klachten en zijn ze geen verklaring voor langdurige buikpijnklachten. Verklevingen rond de eileiders, en ook de bovenbeschreven hydrosalpinx, wijzen meestal op een eerder doorgemaakte eileiderontsteking.
Een eileiderontsteking wordt nogal eens veroorzaakt door een seksueel overdraagbare aandoening, meestal een Chlamydia-infectie, zelden Gonorroe. Niet altijd geven deze infecties klachten.
Ook darmbacteriën kunnen een eileiderontsteking veroorzaken. Tijdens de laparoscopie kan de gynaecoloog een kweek afnemen uit de buikholte om te zien of hierin bacteriën aanwezig zijn, maar vaak zijn langere tijd na een eileiderontsteking geen bacteriën meer aantoonbaar.
Behandeling met een antibioticum lange tijd na zo’n ontsteking geeft dan ook zelden vermindering van de pijnklachten. Alleen wanneer verklevingen heel dik zijn en (een gedeelte van) een darm afsluiten, is het zinvol om ze te verwijderen en valt te verwachten dat pijn als gevolg van deze afsluiting vermindert.
Darmen
Blinde darm

De blinde darm (appendix) bevindt zich op de overgang van dunne naar dikke darm. Tijdens een laparoscopie wordt dit orgaan altijd bekeken. Bij tekenen van ontsteking vraagt de gynaecoloog aan de chirurg om mee te kijken en te beoordelen of de blinde darm dusdanig ontstoken is dat hij weggehaald moet worden.

Bij de kijkoperatie kan een gedeelte van de dunnen en de dikke darm gekeken worden.
Organen in de onderbuik
Organen in de bovenbuik
Organen in de bovenbuik

Tijdens een laparoscopie kan de gynaecoloog ook een stukje van de lever, de galblaas, en soms de maag aan de buitenkant bekijken.
Soms worden in de buurt van de lever dunne, vliezige verklevingen gezien. Ze duiden meestal op een vroeger doorgemaakte ontsteking van de eileiders. Een Chlamydia-infectie en Gonorroe, beide seksueel overdraagbare aandoeningen, kunnen dit beeld veroorzaken.
Risico's en complicaties
Geen afwijkingen gevonden die de pijn verklaren

Het komt regelmatig bij vrouwen met langdurig bestaande buikpijn voor dat alle beschreven onderzoeken geen afwijkingen opleveren. Of dat een afwijkende bevinding de pijnklachten niet (echt) kan verklaren.
Ook als de kans klein is dat er iets wordt gevonden, is er vaak hoop dat er een afwijking is die de pijn kan verklaren en die behandeld kan worden. Het is belangrijk om deze gevoelens te erkennen en rustig te verwerken.
U heeft al langere tijd buikpijn die uw dagelijks leven belemmert. Ondanks onderzoeken heeft de arts geen duidelijke oorzaak gevonden. Dat kan verwarrend en frustrerend zijn. Het is belangrijk om te weten dat het ontbreken van een zichtbare afwijking niet betekent dat pijn niet echt is. Het betekent ook niet dat u zich aanstelt of dat de pijn ‘psychisch’ is.
Vragen
en meer informatie
Hoe verder?

Uit onderzoek blijkt dat het bij langdurige buikpijn zonder duidelijke oorzaak helpt om verder te kijken. Het is belangrijk om te onderzoeken wat de pijn betekent voor uw dagelijks leven en of situaties in uw leven mogelijk samenhangen met de klachten.
Emotie

Na alle medische onderzoeken is het goed om ook aandacht te geven aan emoties die hierbij kunnen komen. Afhankelijk van de uitkomsten kan de arts samen met u een behandeladvies bespreken. Zo kunnen ontspanningsoefeningen helpen bij een gespannen gevoel. Of kunnen medicijnen, zoals antidepressiva, helpen om een sombere stemming te verminderen.
Gesprekken met zorgverlener

Gesprekken met een zorgverlener kunnen helpen bij het verwerken van emoties of het aanpakken van de problemen waar u nu tegenaan loopt. Deze behandelingen zijn niet direct bedoeld om de buikpijn weg te nemen. Ze kunnen wel helpen beter met de pijn om te gaan, waardoor u er minder last van heeft.
Dit kunnen zorgverleners zijn zoals: een fysiotherapeut, een diëtiste, een maatschappelijk werker, een psycholoog of een seksuoloog. Soms kan het ook zijn dat u wordt terugverwezen naar de huisarts.
Mogelijke vragen

Bij onderzoek naar de gevolgen van de pijn kunnen vragen naar voren komen als:
Bent u als gevolg van de pijn meer gespannen?
Hebt u stemmingsproblemen zoals depressiviteit of overmatige angst?
Hoe gaat het thuis?
Gebruikt u medicijnen, drugs of overmatig alcohol?
Wat zijn de gevolgen van uw pijn voor uw werk of andere verplichtingen?
Bij het kijken naar mogelijke oorzaken van de buikpijn kan gedacht worden aan stress, relatieproblemen of nare (seksuele) ervaringen uit het verleden. Deze situaties hoeven de pijn niet te veroorzaken, maar kunnen wel invloed hebben op hoe sterk u de pijn ervaart.

Verhinderd?
Wanneer u onverwacht verhinderd bent, geef dit dan zo spoedig mogelijk door zodat iemand anders in uw plaats kan worden opgeroepen. U kunt dan meteen een nieuw tijdstip voor uw onderzoek afspreken.
Meer informatie?
Stichting Voorlichting Zelfhulp Gynaecologie (VZG)
Nieuwegracht 24 A, 3521 LR Utrecht
Tel (030) 231 15 58 ( ma. t/m vr. Van 9.30-12.30 uur)
De Gynaecoloog
Onderstaande folders en brochures zijn te verkrijgen bij uw gynaecoloog of op de website van www.degynaecoloog.nl.
De laparoscopische operatie
Echoscopie in de gynaecologie en bij vruchtbaarheidsproblemen
Endometriose
Kijken in de buik: de diagnostische laparoscopie
Myomen
Seksueel overdraagbare aandoeningen en eileiderontsteking
Vragen?
Mocht u naar aanleiding van deze informatie nog vragen hebben, dan kunt u bellen naar de poli gynaecologie, tel.: 0570 53 50 50.
Rechten en regels. Kent u ze?

Wij doen er alles aan om u de beste zorg en behandeling te geven. Dat doen we samen met u. Voor zowel u als de zorgverlener zijn er rechten en plichten. Het is belangrijk dat u ze kent. Bijvoorbeeld wat mag ik van mijn zorgverlener verwachten? Waar kan ik mijn medische gegevens inzien? Wat houdt het recht op privacy in? U leest ze op https://www.dz.nl/patient/rechten-en-regels.