Lees voor

De overgang

Inleiding

kZpeSChWTjZc9qh0NqImz6pmaGoD6kphVQmvLuKF

De meeste westerse vrouwen krijgen hun laatste menstruatie tussen hun veertigste en zestigste jaar; de gemiddelde leeftijd is 51 jaar. De laatste menstruatie wordt ook wel menopauze genoemd. De levensfase waarin de eierstokken geleidelijk ophouden het vrouwelijk geslachtshormoon oestrogeen te produceren, wordt de overgang genoemd. De duur van de overgang is bij elke vrouw verschillend.

Veel vrouwen kijken op tegen de overgangsjaren. Het wordt vaak gezien als een periode vol klachten en ongemakken, veroorzaakt door hormonale schommelingen. 80% van de vrouwen ervaart klachten tijdens de overgang. Bij de meeste vrouwen gaat het om milde klachten.
60% heeft last van een of meer ernstige klachten.
30% van de ziekmeldingen bij vrouwen in de overgang heeft te maken met overgangsklachten.

Goede informatie en deskundige hulp kunnen helpen in deze periode

Wat is de overgang?

Wat er gebeurt in het vrouwenlichaam

tQK3NCTceJZFoppqIemQBFvyDMPgnsIZEWq63MMB

Om de overgang goed te begrijpen, is het belangrijk om eerst te weten hoe de hormooncyclus werkt. Tijdens de puberteit beginnen de vrouwelijke hormonen te werken en start de eerste menstruatie. De menstruatiecyclus wordt gereguleerd door een samenwerking tussen de hersenen, de eierstokken en de baarmoeder. Een klein orgaan onder de hersenen, de hypofyse, maakt een hormoon aan (FSH) dat ervoor zorgt dat eitjes in de eierstokken rijpen. Deze rijpe eitjes produceren oestrogeen, een belangrijk vrouwelijk hormoon.

Na ongeveer 14 dagen volgt de eisprong, waarbij naast oestrogeen ook progesteron wordt aangemaakt. Progesteron zorgt ervoor dat het baarmoederslijmvlies zich voorbereidt op een mogelijke zwangerschap. Als er geen bevruchting plaatsvindt, wordt het slijmvlies afgestoten en volgt de menstruatie.

Naast het reguleren van de menstruatiecyclus, heeft oestrogeen invloed op verschillende weefsels en organen, beschermt het tegen botontkalking (osteoporose) en heeft het een gunstig effect op hart en bloedvaten.

Na ongeveer 40 jaar raakt de voorraad eitjes in de eierstokken op, wat leidt tot een daling in de productie van oestrogeen en progesteron. Dit is het begin van de overgang, ook wel climacterium genoemd.

Hoe merkt u dat u in de overgang komt?

at8cHNhOSFLjazDR3CULvrjVkDLG0chxBu1KIYoy

Medisch gezien wordt de overgang onderverdeeld in de premenopauze (de periode ervoor), de menopauze (de laatste menstruatie), en de postmenopauze (de periode erna).

Eén van de eerste signalen van de overgang is een verandering in het menstruatiepatroon: menstruaties komen korter of juist langer na elkaar, worden heviger of juist minder. Soms blijft de cyclus regelmatig, maar stopt de menstruatie ineens volledig.

De postmenopauze begint wanneer de menstruatie een jaar lang is uitgebleven. Dit moment is pas achteraf vast te stellen. Gemiddeld treedt de menopauze bij westerse vrouwen op rond het 52e jaar.

Hoe lang duurt de overgang?

crOeImTUqHqCHxvlrPPQvHz2uNs3LTJkBWxRjYdo

De overgang kan vijf tot tien jaar duren. Deze periode begint met de eerste symptomen, zoals onregelmatige menstruaties, en eindigt wanneer de overgangsklachten verdwijnen. Dit kan vijf jaar voor de laatste menstruatie beginnen en nog twee tot drie jaar daarna doorgaan. Sommige vrouwen ervaren slechts korte tijd klachten, terwijl anderen er nog tien jaar na de menopauze last van kunnen hebben.

Verschijnselen

Meest voorkomende klachten

De schommelingen in de oestrogeenproductie tijdens de overgang veroorzaken typische verschijnselen zoals onregelmatige menstruaties, nachtelijk zweten, en vaginale droogheid. Bij sommige vrouwen leiden deze symptomen tot klachten.

o8k5WSAltS7p5lovBlpaMh2Slf3GFX7AVNDD5dw9

De meest voorkomende overgangsklachten zijn:

  • Onregelmatige menstruaties: De tijd tussen menstruaties kan korter worden, waarna deze weer langer worden totdat de menstruatie helemaal stopt. Soms gaat dit gepaard met heviger bloedverlies.

  • Opvliegers: Dit is de meest bekende klacht. Plotselinge warmte in het gezicht en bovenlichaam, vaak gepaard met zweten.

  • Nachtelijk zweten: Hierdoor wordt u ’s nachts badend in het zweet wakker, wat kan leiden tot slaapproblemen en vermoeidheid.

  • Pijn bij gemeenschap: Door vaginale droogte kan vrijen pijnlijk worden, en kan de zin in seks afnemen. Ook wordt de vagina gevoeliger voor infecties.

Andere veelvoorkomende klachten zijn:

  • Hartkloppingen

  • Gewichtstoename

  • Obstipatie

  • Dunner wordende huid en rimpels

  • Gewrichtspijn

  • Hoofdpijn

  • Slapeloosheid

Psychische klachten zoals neerslachtigheid, prikkelbaarheid en stemmingswisselingen kunnen ontstaan als reactie op lichamelijke klachten.

Medicijnen

Ovjb1tLOArdLkYdsO3OlXP4tbAAetTakBTPl7f5M

Onregelmatige menstruaties, opvliegers en transpiratieaanvallen zijn verschijnselen die van nature bij de overgang horen en vanzelf overgaan.
Wanneer u ze echter erg vervelend vindt, kan er een reden zijn om medicijnen te gaan gebruiken. Het tekort aan oestrogenen wordt dan aangevuld door tabletten, pleisters, spray, gel of vaginale zetpillen.

Lange termijn klachten

Klachten op de lange termijn

CDmoScV6WJlfyVt5V32GZXqFQ9DXdd4AD4ckFVxj

Urinewegproblemen
De bekkenbodemspieren verslappen, wat kan leiden tot blaasverzakkingen of urineweginfecties.

JNd0Wb2I1gjsHypkcJJNpuJBvQuf7OUWNh4Yw4sP

Hart- en vaatziekten
Oestrogeen beschermt tegen hart- en vaatziekten, maar na de overgang neemt dit beschermende effect af.

nPCtHn3miOdkMrbgA1KzKIWFKTivTQkLXB4WZbVg

Botontkalking
Tijdens de overgang maakt het lichaam veel minder hormoon oestrogeen aan. Door het afnemen van oestrogeen worden de botten zwakker.

Overgang en de pil

Belangrijk bij stoppen met de pil

ikKhmbRrvObdPa6gmIrCdYGuEgJ15ACYmQvwoXdS.png

Slikt u de pil? Dan heeft u in de stopweek bloedverlies. Zolang u de pil gebruikt, blijven de bloedingen bestaan. Dit lijkt op een ongesteldheid, maar komt eigenlijk door de hormonen in de pil. U weet daardoor niet of de ‘echte’ ongesteldheid al gestopt is.

Als na het stoppen met de pil de bloedingen wegblijven, zou u in de overgang kunnen zijn. Blijf zolang dat onzeker is, voorbehoedsmiddelen gebruiken tot de menstruatie langer dan een jaar is weggebleven. De kans op een zwangerschap bij een vrouw van vijftig is klein, maar niet uitgesloten.

Medicijnen voor de overgang bevatten een ander soort hormonen dan de gewone pil en in een lagere dosis. Daarom worden ze vaak aangeraden bij overgangsklachten.

Behandeling met hormonen

AHZnSwq9oS4OGV4ejuM7mCuSleJyG7QBIgMi3ReH

Behandeling met hormonen wordt hormoonsuppletie­therapie (HST) genoemd. Of u hormonen wenst te gebruiken of niet, is een afweging die u uiteindelijk zelf moet maken. Het belangrijkste argument hierbij is de hoeveelheid hinder die u ondervindt. Ook belangrijk is of er eventueel bezwaren zijn om hormonen te gaan gebruiken.

  • Oestrogenen moeten gecombineerd worden met progesteron of progestageen (een stof die verwant is aan progesteron).

  • Als het baarmoederslijmvlies alleen door oestrogenen zou worden gestimuleerd, bestaat er namelijk een licht verhoogd risico op baarmoederslijmvlieskanker en een grote kans op onregelmatig bloedverlies (doorbraakbloedingen).

  • Progesteron zorgt ervoor dat het baarmoederslijmvlies wordt afgestoten (onttrekkingsbloeding).

  • Als de baarmoeder is verwijderd, is progesteron niet nodig.

  • Als u al langer dan een jaar niet meer hebt gemenstrueerd, kan een continu schema van oestrogenen en progesteron geprobeerd worden, zodat u helemaal geen bloedingen meer hoeft te hebben.

Let op: deze medicijnen werken niet als anticonceptie.

Vaginale klachten

doMfH5ZUXRQQFM22PMa2JdUISqB2YCB75C8hLmkR

Vaginale klachten, zoals droogheid, afscheiding of pijn bij het vrijen, of urinewegklachten ten gevolge van frequente blaasontstekingen kunnen meestal behandeld worden met vaginale zetpillen, crème of tabletten. Deze behandeling kan jaren nodig zijn.

Hoe lang gebruiken?

a1i8vXIEuD0ysb4jbDdVnBli9atP6XieiFAFpqwq.png
  • Opvliegers verbeteren meestal binnen enkele dagen na het begin van de behandeling. Klachten van de urinewegen en de schede verbeteren meestal binnen een paar weken. Sommige vrouwen merken echter pas na een paar maanden dat de klachten helemaal weg zijn.

  • Vrouwen die medicijnen tegen opvliegers krijgen, kunnen in overleg met hun arts na een jaar eens een maand stoppen om te kijken of behandeling nog wel nodig is.

  • Bij niet-­typische klachten (hartkloppingen, dikker worden, obstipatie, gewrichtsklachten, hoofdpijn, slapeloosheid, stemmingswisselingen) kan een proefbehandeling van drie maanden overwogen worden. Een behandeling van meer dan drie maanden heeft alleen dan zin als er ook werkelijk effect is.

Belangrijk

Bijwerkingen en risico’s

vN4subcXQ7dG823LRcrtxNxC7TRKDMz886oEC4zx.png

De bijwerkingen van oestrogenen kunnen heel verschillend zijn. Sommige vrouwen hebben last van vocht vasthouden en gespannen of pijnlijke borsten; deze verschijnselen zijn meestal afhankelijk van de dosis. Treedt na de menopauze onregelmatig bloedverlies op, dan moet u dat altijd met uw arts bespreken. Het nut van hormoongebruik bij klachten rond de overgang dient echter wel te worden afgewogen tegen de (kleine maar wel bestaande) risico’s op bijvoorbeeld borst- en baarmoederkanker, trombose, hart- en vaatziekten bij langdurig gebruik van deze hormonen.

Bespreek bij overgangsklachten met uw arts de voor­ en nadelen van hormoonbehandeling in uw specifieke situatie. Zolang oestrogenen worden gecombineerd met progesteron bestaat er geen verhoogd risico op baarmoederslijmvlieskanker. Als u kortdurend hormonen gebruikt, wordt het risico op borstkanker niet verhoogd. Bij langdurig gebruik is dit nog niet met zekerheid te zeggen. Het maken van een mammografie is niet nodig alvorens te starten met de medicatie. Wel wordt deelname aan het bevolkingsonderzoek geadviseerd. Dit bevolkingsonderzoek wordt gedaan bij alle vrouwen tussen de vijftig en zeventig jaar.

Wat kunt u zelf doen?

Gezond en fit door de overgang

B2VpZHws7bTyEWMURYyC6QJ8nvrR3hr03AwnAvvn
  • Eet gezond en probeer op uw gewicht te letten. Na de overgang komt u gemakkelijker aan.

  • Zorg voor voldoende calcium om de kans op osteoporose te verkleinen. Drink dus melk, eet kaas, yoghurt en koolsoorten. Vier porties melkproducten per dag geven de noodzakelijke hoeveelheid calcium. Eén portie is bijvoorbeeld een beker melk, een bakje yoghurt of een plak kaas. Ook vitamine D is belangrijk. Dit wordt door uw huid gemaakt onder invloed van zonlicht en zit ook in margarine, boter, vis en eieren. Zie voor meer informatie www.osteoporosevereniging.nl.

  • Probeer regelmatig lichaamsbeweging te nemen waarbij de botten belast worden. Elke dag een halfuur lopen bijvoorbeeld versterkt de botten. Andere vormen van lichaamsbeweging zijn belangrijk tegen stijfheid van gewrichten en spierpijn.

  • Houd er rekening mee dat alcohol, koffie, thee en gekruid eten opvliegers kunnen uitlokken.

  • Neem niet te veel hooi op uw vork. Neem de tijd en de rust om aan alle veranderingen te wennen.

  • Probeer voldoende slaap te krijgen omdat u de veranderingen beter kunt opvangen als u uitgerust bent.

  • Praat over eventuele problemen met uw partner, een vriendin, uw huisarts of een overgangsconsulente.

  • Bij problemen met plassen kunt u uw bekkenbodemspieren oefenen, eventueel met behulp van een bekkenbodemfysiotherapeut.

  • Probeer te stoppen met roken. Het is slecht voor hart en bloedvaten; de kans op hart- en vaatziekten wordt na de overgang groter.

  • Als u last heeft van opvliegers kunt u meerdere laagjes kleding dragen zodat u af en toe iets kunt uittrekken.

Uw afspraak 

Uw afspraak

Belangrijk
p0qBVsLMhGd6YeVBNiUyA0N3QsYrNXfNpunIuV0g

U wordt binnenkort op de poli Gynaecologie verwacht, zorg dat u goed voorbereid op uw poli afspraak komt. Vul de twee onderstaande hulpmiddelen in en zorg dat u de vragenlijst over de overgang die klaar staat in uw MijnDZ hebt ingevuld voordat u de afspraak op de poli heeft.

Keuzekaart warmte-aanvallen in de overgang
Greene Climacteric Scale

Meer informatie

Handige websites voor meer informatie

De overgang is een natuurlijk proces waarbij de klachten uiteindelijk ook zonder medicijnen zullen verdwijnen. Praten met vrouwen in dezelfde situatie geeft vaak herkenning waardoor u sommige klachten beter zult kunnen begrijpen. Er zijn verschillende websites waar u in contact kunt komen met vrouwen in de overgang.

6rVwosuz99mfoepThwTTnQ3vCJwutr6H6va9MvD0.png