Inleiding
Dieetadvies bij Familiaire Hypercholesterolemie voor kinderen
Paramedisch Centrum - Diëtetiek

Bij jou is Familiaire Hypercholesterolemie vastgesteld.
Hier krijg je advies over het te volgen dieet.
Waarom deze tips?

Na een eerste gesprek met de specialist heb je veel tips gekregen om het
LDL-cholesterol (het 'slechte' cholesterol) omlaag te krijgen en/of laag te houden. Of je nu wel of geen medicijnen hebt gekregen om het cholesterol te verlagen, het is belangrijk deze tips ook toe te passen. Dit kan in het begin best lastig zijn, maar je zult zien dat het eigenlijk heel goed te doen is.
Het betekent bijvoorbeeld niet dat jullie op een streng dieet moeten, maar wel dat je rekening moet houden met wat je eet. Ben je straks thuis en denk je: ”hoe zit het ook al weer?” Dan kunnen jullie deze handleiding gebruiken om je geheugen weer op te frissen.
Algemene 'spelregels'

Je kunt zelf dingen doen om het LDL-cholesterol (‘slecht cholesterol’) te doen dalen of het HDL-cholesterol (‘goed cholesterol’ of ‘stofzuigercholesterol’) te doen stijgen. Het belangrijkste is:
Verzadigd vet = Verkeerd. Dit verhoogt het LDL-cholesterol
Onverzadigd vet = Oké. Dit verhoogt het HDL- cholesterol.
Niet roken, onder andere omdat roken het HDL-cholesterol verlaagt.
Voldoende bewegen want dit verhoogt het HDL- cholesterol
(minstens 30 minuten per dag).Een gezond gewicht bereiken en/of onderhouden.
Lees vooral etiketten om te zien of het product bij jou past.
Neem liever geen alcohol.
Eet zoveel mogelijk verschillende soorten groente (minimaal 300 gram)
Voedingsadviezen
Hoe zie ik of er verzadigde vetten of onverzadigde vetten in een product zitten?

Op elk verpakt product is een tabelletje te vinden met voedingsinformatie. Hierop staat genoemd hoeveel calorieën, koolhydraten, vetten en eiwitten een product bevat (soms zelfs per portie). In dit tabelletje kun je dan ook terugvinden hoeveel vet er totaal in zit, en wat de verhouding is van verzadigd vet en onverzadigd vet.
In deze popcorn zit dus 21 gram vet (per 100 gram). Dat vet is bestaat uit 10 gram verzadigd vet, 10 gram onverzadigd vet en 0,2 gram transvet. Op elke verpakking moet het totaal vet en het verzadigd vet staan. De andere soorten vet zijn niet verplicht om te noemen.
Probeer zo min mogelijk verzadigd vet binnen te krijgen en zo veel mogelijk onverzadigd vet.
Kan ik met cholesterolverlagende voeding nooit meer alles eten wat ik wil?

Het is helemaal niet nodig om alles wat je graag eet te laten staan. Wel is het belangrijk dat je nadenkt bij wat je eet. Matig gebruik van voedingsmiddelen met veel verzadigd vet is bijvoorbeeld belangrijk. Verzadigd vet verhoogt het cholesterol en zit vooral in vet dat niet vloeibaar is en in dierlijke producten. Bijvoorbeeld roomboter. Plantaardige producten bevatten van nature al weinig of geen verzadigd vet.
Een voeding met weinig verzadigd vet kan zeker zo lekker zijn. Voorbeelden van middelen met veel verzadigd vet zijn: roomboter en roomijs. Het is beter om deze middelen te vervangen door middelen met veel onverzadigd vet zoals bijvoorbeeld olie, noten en vette vis zoals zalm.
Waaruit bestaat een gezonde voeding?

Je voeding is gezond wanneer onderstaande ‘spelregels’ worden toegepast bij de samenstelling van maaltijden en tussendoortjes.
Eet zo gevarieerd mogelijk, dus niet elke dag hetzelfde. Door gevarieerd te eten heb je de grootste kans dat je alle benodigde voedingstoffen binnenkrijgt.
Eet minstens 1 maal per week vis in plaats van vlees. Vis kan ook als broodbeleg.
Eet veel groente en fruit. Met 250 gram groente en 2 stuks fruit per dan krijg je een schat aan beschermende voedingsstoffen binnen.
Beperk de hoeveelheid vlees tot 100 gram per persoon per dag.
Vervang volle zuivelproducten (rijk aan verzadigd vet) zo veel mogelijk door magere of halfvolle zuivelproducten zoals halfvolle of magere melk, 0% vet yoghurtdrink, karnemelk, magere chocomel en 20+ of 30+ (smeer)kaas.
Vervang vet vlees of vette vleeswaren door mager vlees en magere vleeswaren. Mager vlees is bijvoorbeeld kip- en kalkoenfilet, rundertartaar, licht gezouten rookvlees en rosbief.
Kies bij voorkeur voor vetarme hartige versnaperingen zoals japanse mix, zoute stokjes, wokkels, kroepoek of vetarme zoete versnaperingen zoals ontbijtkoek, krentenbiscuits of volkoren biscuits.
Besmeer je brood met (dieet)halvarine in plaats van margarine of roomboter.
Gebruik voor het bakken en braden een vloeibaar bak- en braadproduct (uit een fles) met maximaal 20 gram verzadigd vet per 100 gram (dit staat op de verpakking) of gebruik plantaardige olie, bijvoorbeeld olijfolie, zonnebloemolie, maisolie en sesamolie. Voor dressings kun je gebruikmaken van arachideolie, walnootolie en sesamolie.
Let ook op de hoeveelheden. 2 plakken 20+ kaas bevatten evenveel verzadigd vet als 1 plak 48+ kaas.
Wees matig met suiker en zout. Beperk het gebruik van sterk gezouten en erg zoete producten zoals kant-en-klare sauzen en soepen, zoutjes, snoep en frisdrank.
Eet voldoende bonen, soja, noten en zaden. (een bron van onverzadigde vetten)
Lekker en gezond eten
Keuzehulp voor gezonde voeding

Om het kiezen van gezonde voeding met minder verzadigd vet makkelijker te maken, vind je hier een overzicht van voedingsmiddelen. Ze zijn verdeeld in voedingsmiddelen die ‘niet of bij uitzondering’ gebruikt kunnen worden, en voedingsmiddelen die bij voorkeur gekozen kunnen worden.
Productsoort | Bij uitzondering | Kies liever |
|---|---|---|
Brood en ontbijtproducten | Croissant, broodjes van bladerdeeg | Bruin- en volkorenbrood, muesli, cornflakes, knackebrod |
Broodsmeersels | Roomboter en magarinesoorten met meer dan 20% verzadigd vet | (Dieet)margarine, halvarine met minder dan 20% verzadigd vet en (dieet)halvarine met minder dan 10% verzadigd vet |
Broodbeleg | 48+ (smeer)kaas, roomkaas | 20+, 30+ (smeer)kaas |
Vette vleeswaren (worst, smeerleverworst, paté, bacon, spek, gebraden gehakt, pekelvlees) | Magere vleeswaren (achterham, schouderham, casselerrib, kip, rosbief, rookvlees, varkensfricandeau, filet american) | |
Kokosbrood, hagelslag en chocoladevlokken | Groentespread, pindakaas, notenpasta, jam, vruchtenhagel, chocopasta. | |
Melkproducten | Volle (chocolade)melk, volle yoghurt, vla en pudding van volle melk, roomkwark | Halfvolle en magere (chocolade)melk, karnemelk, magere yoghurt, magere kwark, vla en pudding van halfvolle of magere melk, optimel yoghurt(drink) met 0%vet, sojamelk. |
Fruit | Alle soorten | |
Vlees | Vette vleessoorten (worst, half-om-halfgehakt, spek, schouderkarbonade, doorregen runderlap, sla-, runder- en blindevink, tam konijn, wild) | Magere vleessoorten (tartaar, biefstuk, bieflap, hamlap, magere runderlap, kipfilet, kalkoenfilet) |
Vleesvervanger | Tempé, tahoe, quorn, vegetarische burger | |
Vis | Vis gebakken in hard of onbekend vet | Vette vis: Zalm, tonijn, makreel Alle andere vissoorten. (Paling en garnalen 1 x per 14 dagen) |
Aardappel, pasta, rijst, peulvruchten | Aardappelen of frites gebakken in harde margarine of roomboter of hard frituurvet, aardappelpuree met volle melk en harde margarine of roomboter | Gekookte aardappelen, aardappelen/frites gebakken in vloeibaar bak- en braadproduct of plantaardige olie, aardappelpuree met halfvolle melk of magere melk. Alle soorten (volkoren)pasta, (zilvervlies)rijst, noedels en peulvruchten. |
Bak- en braad, frituurvet | Harde margarine, roomboter, reuzel, ossewit, hard frituurvet | Zachte margarine, vloeibaar bak- en braadproduct, vloeibaar frituurvet, olie |
Groenten | Pot en diepvriesgroente a la crème, panklare diepvries roerbakgroente met hard vet | Diepvries en verse groente. Eventueel natriumarme potgroentes. |
Sauzen | Sauzen bereid met roomboter, harde margarine, vette kaas, crème fraiche, (zure)room, volle melk | Sauzen bereid met: zachte margarinesoorten, halfvolle en magere melk, 30+ kaas Koude sauzen op basis van olie zoals fritessaus, mayonaise en sladressing. Koude sauzen op tomatenbasis zoals tomatenketchup en barbecuesaus. |
Smaakmakers | Santen (kokosmelk) | Sojasaus, sambal, piccalilly, tabasco, alle kruiden en specerijen |
Zoete snacks | Chocolade, candybars, gebak en koekjes bereid met roomboter of harde margarine, slagroom- of crèmegebak, roomijs | Vruchtenvlaai, peperkoek, langevinger, cafe noir, taaitaai, bitterkoekje, zuurtjes, spekjes, pepermunt, kauwgom en waterijs, popcorn. |
Hartige snacks | Nasi-, bamibal, frikadel, kroket, bitterballen ed, kaaszoutjes en zoute koekjes en chips, bladerdeeghapjes. | Loempia, studentenhaver, noten, zaden, popcorn, japanse mix, zoute stokjes, rauwkost, kroepoek, augurk, bapao, pita falafel. |
Niet-alcoholische dranken | Koffie met koffieroom, slagroom of koffiecreamer, koffie uit een cafetière | Filterkoffie met (halfvolle) koffiemelk, groene thee, frisdrank, vruchtensappen, groentesappen, (mineraal)water |
Cholesterolverlagende medicijnen
Waarom cholesterolverlagende medicijnen?

Cholesterolverlagende medicijnen krijg je wanneer het cholesterolgehalte niet door een gezonde voeding naar een veilig niveau daalt. Door met behulp van medicijnen het cholesterolgehalte voldoende te veralgen voorkom je hart- en vaatziekten op latere leeftijd. Dit is van groot belang, al zul je daarvan nu nog niets merken.
De werking van cholesterolverlagende medicijnen

De meest voorgeschreven medicijnen bij een verhoogd cholesterolgehalte zijn de zogenaamde statines. Deze remmen de aanmaak van cholesterol door de lever. Hierdoor ontstaat een tekort aan cholesterol in de lever waardoor deze meer cholesterol uit het bloed opneemt. Op deze manier daalt het cholesterolgehalte in het bloed.
De meest bekende statines zijn: atorvastatine (lipitor), simvastatine, pravastatine, rosuvastatine (crestor) en fluvastatine (Lescol). Statines ruimen cholesterol op dat aan de binnenkant van de bloedvaten zit en voorkomen verdere ophoping van cholesterol aan de vaatwanden. Hierdoor vermindert het risico op hart- en vaatziekten.
Cholesterolverlagende medicijnen zijn niet schadelijk. Sommige mensen hebben last van lichte bijwerkingen zoals spierpijn. Informatie hierover staat in de bijsluiter. De bijwerkingen wegen echter bijna nooit op tegen de grote voordelen. Namelijk het voorkomen van hart- en vaatziekten.
Voordat een geneesmiddel verkrijgbaar wordt, moet eerst jarenlang wetenschappelijk onderzoek worden gedaan naar de dosering die helpt en zo min mogelijk bijwerkingen geeft. Ook daarna worden de werking en veiligheid van medicijnen over de hele wereld in de gaten gehouden.
Statines worden wereldwijd veel gebruikt, waardoor er ook heel veel ervaringen mee is opgedaan en zelfs zeldzame bijwerkingen zouden worden opgespoord.
Geen grapefruit bij gebruik van cholesterolverlagende medicijnen

In grapefruitsap (zowel van verse grapefruit als in verpakt sap) zit een stof die ervoor zorgt dat statines in het lichaam minder snel worden afgebroken en dus langer in het lichaam blijven. Omdat het middel wel iedere keer opnieuw wordt ingenomen maar minder snel uit het lichaam verdwijnt, zou een verhoging van het middel in het bloed kunnen ontstaan. Dit kan bijwerkingen tot gevolg hebben. Het gebruik van grapefruitsap wordt daarom afgeraden wanneer je een statine gebruikt.
Beweging
Hoe zit het met beweging?

Bewegen is goed, meer bewegen is beter.
Doe minstens elke dag een uur aan matig intensieve inspanning. Langer, vaker en/ of intensiever bewegen geeft extra gezondheidsvoordeel.
Doe minstens driemaal per week spier- en botversterkende activiteiten.
Vragen
en meer informatie
Heeft u nog vragen?

Dan kunt u contact opnemen met het Paramedisch Centrum, te bereiken op (0570) 53 50 20. Vraag naar de diëtetiek.
Rechten en regels. Kent u ze?

Wij doen er alles aan om u de beste zorg en behandeling te geven. Dat doen we samen met u. Voor zowel u als de zorgverlener zijn er rechten en plichten. Het is belangrijk dat u ze kent. Bijvoorbeeld wat mag ik van mijn zorgverlener verwachten? Waar kan ik mijn medische gegevens inzien? Wat houdt het recht op privacy in? U leest ze op https://www.dz.nl/patient/rechten-en-regels.
