In het kort
Paramedisch Centrum - Diëtetiek
U heeft het advies gekregen om een dieet te volgen vrij van schaal- en weekdieren. Hier krijgt u meer informatie over dit dieet.
Wat is een voedselallergie?

Een voedselallergie is een afwijkende reactie van het afweersysteem op een normaal ongevaarlijk stof, in dit geval op schaal- en weekdieren. De schaal- en weekdieren worden dan de allergene stoffen genoemd. Allergenen zijn eiwitten die de eigenschap hebben allergische reacties te kunnen opwekken. Een kleine hoeveelheid van de schaal- en weekdieren kan al klachten geven.
De allergische reactie op schaal- en weekdieren kan verschillende klachten veroorzaken, zoals een reactie van de huid, luchtwegen, mond, keel, maag of darmen.
Voeding vrij van schaal- en weekdieren
Bij een (mogelijke) allergie voor schaal- en weekdieren is het erg belangrijk om een voeding vrij van schaal- en weekdieren te gebruiken. De basis van het dieet is het weglaten van schaal- en weekdieren en het weglaten van producten en gerechten waar schaal- en weekdieren in zijn verwerkt. In deze richtlijn vindt u meer informatie over het dieet vrij van schaal- en weekdieren.
Een voeding zonder schaal- en weekdieren hoeft geen tekort aan voedingstoffen te veroorzaken.
Schaal- en weekdieren
Belangrijke wetenswaardigheden

Weekdieren (Mollusca) hebben hun naam te danken aan de weekheid en het vaak slijmerige lichaam. Onder weekdieren vallen: schelpdieren (zoals mosselen en oesters), inktvissen en slakken (wulken en alikruiken (krukels)). Verschillende namen van weekdieren zijn: abalones, zeeoor, alikruik (kreukel), gortschelp, hartmosselen, inktvis, kammosselen, kamschelp, kokkel, hartschelp, mosselen, octopus (pulpo), oesters, pijlinktvis (Calamares), Sint Jakobsschelpen, slakken (escargots), strandjagers, venusschelp, wulk en zeekat (sepiainktvissoort).
Schaaldieren (Crustacean) zijn te herkennen aan het stevige pantser, de schaal waardoor het lichaam wordt beschermd. Verschillende soorten schaaldieren zijn: garnalen (gamba), krabben, kreeften (zeekreeft, langoest, langoestine (scampi), rivierkreeft).
Binnen de groep schaal- en weekdieren komen vaak kruisreacties voor. Een reactie is mogelijk op meerdere schaal- en/of weekdieren. Overleg met de diëtist of arts of dit ook voor jou geldt.
Boodschappen doen

Boodschappen doen kost meer tijd wanneer u of uw kind een voedselallergie heeft. U zult etiketten moeten lezen of navraag doen bij de bakker/slager/fabrikant welke ingrediënten een product kan bevatten. Het bezoeken van meerdere supermarkten kost misschien nog meer tijd, maar geeft u wel meer variatiemogelijkheden. De ene supermarkt heeft andere producten in de schappen staan dan de andere en dat biedt dus meer keuzemogelijkheden. Het ene merk product kan als ingrediënt schaal- en weekdieren bevatten, het andere merk product niet. Het is dus belangrijk altijd de verpakking te controleren.
Het is raadzaam om patiëntenwebsites in de gaten te houden, lid te worden van allergiecommunities op social media (zoals Facebook) en indien nodig de fabrikant te bellen bij onduidelijkheid.
Adressen van natuurvoedingswinkels en reformhuizen zijn op internet te vinden.
Etiketten lezen
Waar moet u op letten?

Bij een allergie is het belangrijk om het etiket altijd goed te lezen. Op het etiket moet duidelijk vermeld worden of er schaal- en weekdieren verwerkt zijn in het betreffende product. Dit kan op de verpakking van het product vermeld staan bij de ingrediënten (in een afwijkend lettertype), maar ook onder allergeneninformatie (‘bevat schaal- en weekdieren’). Allergeeninformatie is niet verplicht voor fabrikanten om te vermelden. Het wordt ook niet gecontroleerd op volledigheid. Allergeeninformatie kan dus niet volledig zijn. Lees altijd de ingrediënten voor de zekerheid.
Op het etiket kan onder ‘voedingswaarde’ ‘eiwit …. g’ of ‘proteïne … g’ vermeld staan. Hiermee wordt de voedingsstof eiwit (proteïne) bedoeld en niet speciaal een schaal- en weekdieren’-eiwit. Hier hoeft u dus niet op te letten.
Waarschuwing voor kruisbesmetting
Wanneer op de verpakking staat: 'Kan schaal- en weekdieren bevatten' of 'Niet geschikt voor mensen met een schaal- en weekdieren-allergie' , betekent dit dat er een risico is op kruisbesmetting. De hoeveelheid allergeen kan boven een bepaalde grens uitkomen, de zogenoemde referentiedosis. In dat geval is de fabrikant verplicht om deze waarschuwing op het etiket te vermelden.
Voor schaal- en weekdieren ligt deze referentiedosis hoger dan voor veel andere allergenen. Daarom adviseren wij om producten met deze waarschuwing alleen met nodige voorzichtigheid te gebruiken of deze bij voorkeur te vermijden.
Let op: Deze waarschuwing geldt alleen voor voorverpakte voedingsmiddelen die in Nederland zijn geproduceerd. Buitenlandse producten en producten uit de horeca, catering, markten of ambachtelijke bedrijven vallen hier niet onder.
Let op wijzigingen receptuur!

Het is raadzaam om patiëntenwebsites in de gaten te houden, lid te worden van allergiecommunities op social media (zoals Facebook) en indien nodig de fabrikant te bellen bij onduidelijkheid. Adressen van natuurvoedingswinkels en reformhuizen zijn op internet te vinden.
Lees bij aankoop van een product altijd de lijst met ingrediënten door, het is altijd mogelijk dat het recept van een product is gewijzigd. Let hierbij op veranderingen van het etiket (kleur, verpakking), en vermeldingen als:
verbeterd recept;
nu nog lekkerder.
De fabrikant hoeft niet te vermelden dat het product nieuw of veranderd is, dus controleer iedere keer opnieuw het etiket. Veel fabrikanten hebben ook een website waarop u allergenen informatie terug kunt vinden. Ondanks dat dit vaak klopt, komt het nog weleens voor dat de informatie op de website niet volledig of actueel is. De verpakking is daarom altijd het uitgangspunt.
Verschillende benamingen
Let bij het lezen van het etiket op verschillende benamingen. Een product kan schaal- en weekdieren bevatten als 1 van de volgende termen op de verpakking vermeld wordt:
alikruiken;
escargots;
fruits de mer;
gamba;
garnaal;
inktvis;
kokkels;
krab;
krabnijpers;
kreeft;
kreukels;
langoest;
langoustine;
mosselen;
octopus;
oedang;
oesters;
pijlinktvis (calamari, vaak gegeten als gefrituurde ringetjes);
scampi;
slakken;
st. jacobsschelpen;
wulken;
yabby;
zeekat (soort inktvis, ook wel sepia genoemd. Bevat een interne skeletschelp, bekend als zeeschuim of het knaagspeeltje in de kanariekooi);
zeeoren (abalone);
zeevruchten.
Het nauwkeurig lezen van de ingrediënten is zeer belangrijk!
Bij twijfel het voedingsmiddel niet gebruiken.
Kruisbesmetting
Wat is een kruisbesmetting?

Bij kruisbesmetting komt het allergeen (in dit geval schaal- en weekdieren) van het ene product op het andere. Kruisbesmetting is bijvoorbeeld de lepel waarmee door een pan met garnalenpasta is geroerd later gebruiken om te proeven of de rijst gaar is. Hierdoor maak je van een product waar geen schaal- en weekdieren in zaten, een product waar wel schaal- en weekdieren in zitten.
Om een allergische reactie te voorkomen is het belangrijk om kruisbesmetting te voorkomen. Let er bij het klaarmaken van gerechten of producten altijd op dat de producten niet in aanraking zijn gekomen met schaal- en weekdieren of producten die schaal- en weekdieren kunnen bevatten.
Kinderen die heel allergisch zijn voor schaal- en weekdieren kunnen al van een klein beetje schaal- en weekdieren ziek worden. Let daarom ook op als u zelf schaal- en weekdieren of een product met schaal- en weekdieren heeft gegeten en u uw kind een kus wilt geven. Door de kus kan uw kind in aanraking komen met schaal- en weekdieren. Overleg met de kinderarts of diëtist of uw kind dermate allergisch is dat u hier rekening mee moet houden.
Let ook goed op het wassen van de handen of het gebruik van bestek.
Handelsbenamingen weekdieren
Warenwetregeling
In onderstaand schema staan de handelsbenamingen van weekdieren, volgens de Warenwetregeling.
12.1. | Crangonidae (Zandgarnalen) |
|
12.1.1 | Crangon crangon | Noordzeegarnaal, Hollandse garnaal |
12.2 | Pandalidae (Pandalidegarnalen) |
|
12.2.1 | Pandalus borealis | Noordse garnaal |
12.2.2 | Heterocarpus ensifer | Nylongarnaal |
12.3 | Penaeidae (Peneide garnalen) | Tropische garnalen |
12.3.1 | Penaeus monodon | Tijgergarnaal |
12.3.2 | Penaeus japonicus | Kuruma garnaal |
12.3.3 | Metapenaeus monoceros | Gevlekte garnaal |
12.3.4 | Parapenaeus longirostris | Roze diepzeegarnaal |
12.3.5 | Litopenaeus vannamei | Witpootgarnaal |
12.3.6 | Xiphopenaeus kroyeri | Seabob garnaal |
12.3.7 | Penaeus duorarum | Duorarum garnaal |
12.3.8 | Penaeus notialis | Notialis garnaal |
13.3.9 | Penaeus brasiliensis | Rood gevlekte garnaal |
12.3.10 | Penaeus kerathurus | Caramote garnaal |
12.3.11 | Parapenaeopsis atlantica | Guinee garnaal |
12.4 | Aristeidae | Diepzeegarnalen |
12.4.1 | Aristaoemorpha foliacea | Rode diepzeegarnaal |
12.5 | Solenoceridae | Slibgarnalen |
12.5.1 | Solenoceras membrananacea | Atlantische slibgarnaal |
12.5.2 | Pleoticus muelleri | Rode Argentijnse garnaal |
12.6 | Palaemonidae (Palaemonidegarnalen) |
|
12.6.1 | Palaemon adspersus | Oostzeegarnaal |
12.6.2 | Macrobrachium rosenbergii | Zoetwaterreuzegarnaal |
12.6.3 | Nematopalaemon schmitti | Witbuikgarnaal |
12.6.4 | Palaemon serratus | Steurgarnaal |
12.7 | Sicyonidae (Pantsergarnalen) |
|
|
|
|
13 | Macrura (Kreeften, Langoesten en Rivierkreeftjes) |
|
13.1 | Nephropsidae (Kreeften) |
|
13.1.1 | Homarus gammaraus | Europese of gewone (zee)kreeft |
13.1.2 | Homarus americanus | Amerikaanse of Canadese zeekreeft |
13.1.3 | Nephrops norvegicus | Noorse kreeft |
13.2 | Palinuridae (Langoesten) |
|
13.2.1 | Jasus spp | Langoest |
13.2.2 | Palinurus spp. | Langoest |
13.2.3 | Palinurus elephas | Europese langoest |
13.2.4 | Puerulus spp | Langoest |
13.3 | Scyllaridae (Beerkreeften) |
|
13.3.1 | Scyllarides latus | Grote beerkreeft |
13.3.2 | Scyllarides aquamosus | Beerkreeft |
13.3.3 | Scyllarus arctus | Kleine beerkreeft |
13.3.4 | Ibacus spp | Beerkreeft |
|
|
|
14 | Anomura (Springkrabben, Heremietkreeften en Koningskrabben) |
|
14.1 | Galatheidae (Springkrabben) |
|
14.1.1 | Pleuroncodes spp | Chileense springkrab |
14.1.2 | Cervimundia spp. | Chileense springkrab |
14.1.3 | Mundia rugosa | Springkrab, Galatheakreeft |
14.2 | Lithodidae (Koningskrabben) |
|
14.2.1 | Paralithodes camtschatica | Kamtschatka krab |
14.2.2 | Paralithodes platypus | Koningskrab |
14.2.3 | Paralithodes brevipes | Koningskrab |
14.2.4 | Lithodes maja | Koningskrab |
14.2.5 | Lithodes anarctica | Koningskrab |
14.2.6 | Lithodes centella | Koningskrab |
14.2.7 | Lopholithodes mandtii | Koningskrab |
|
|
|
15 | Brachyura (Echte krabben) |
|
15.1 | Majidae (Spinkrabben) |
|
15.1.1 | Cancer pagarus | Noordzeekrab |
15.2 | Portunidae (Zwemkrabben) |
|
15.2.1 | Callinectes sapidus | Blauwe zwemkrab |
15.2.2 | Carcinus maenas | Strandkrab |
15.3 | Xanthidae (Xantiden) |
|
15.3.1 | Eriphia verrucosa | Wrattige krab |
15.4 | Grapsidae (Springkrabben) |
|
15.4.1 | Eriocheir sinensis | Chinese wolhandkrab |
|
|
|
16 | Euphausiacea |
|
16.1 | Euphausia superba | Krill |
|
|
|
17 | Rivierkreeftjes |
|
17.1 | Astacus astacus | Europese rivierkreeft |
17.2 | Astacus leptodactylus | Turkse rivierkreeft |
17.3 | Orconectes limosus | Amerikaanse rivierkreeft |
17.4 | Pacifastacus leniusculus | Signaalkreeft, Californische rivierkreeft |
17.5 | Procambarus clarkii | Chinese rivierkreeft |
|
|
|
18 | Mytilidae (Mosselachtigen) |
|
18.1 | Mytilus galloprovincialis | Middellandsezeemossel |
18.1.1 | Mytilus edulis | (Gewone) mossel |
18.2 | Perna canalicus | Nieuwzeelandse mossel |
|
|
|
19 | Ostreidae (Oesterachtigen) |
|
19.1. | Ostrea edulis | (Europese) platte oester |
19.2. | Ostrea lurida | Olympia oester |
19.3. | Crassostrea angulata | Portugese oester |
19.4. | Crassostrea virginica | Amerikaanse oester |
19.5. | Crassostrea gigas | Grote oester |
|
|
|
20. | Pectinidae (Kamschelpachtigen) |
|
20.1. | Pecten maximus | Sint-Jacobsschelp |
20.2 | Placopecten magellanicus | Amerikaanse grote mantelschelp |
20.4.1. | Chlamys islandica | Noordelijke kamschelp |
20.4.2. | Chlamys varia | Bonte mantel |
20.4.3. | Chlamys opercularis | Wijde mantel |
|
|
|
21. | Cardiidae (Kokkelachtigen) |
|
21.1. | Cardium costatum | Geribde hartschelp |
21.3. | Acanthocardia aculeata | Gedoornde hartschelp |
21.4. | Acanthocardia echinata | Gestekelde hartschelp |
21.5. | Cerastoderma edule | Kokkel, Kokhaan |
|
|
|
22. | Veneraceae (Venusschelpachtigen, Tapijtschelpachtigen) |
|
22.1. | Venus gallina | Gestreepte venusschelp |
22.2. | Venus verrucosa | Wrattige venusschelp |
22.6. | Callista chione | Bruine venusschelp |
22.7. | Mercenaria mercenaria | Amerikaanse venusschelp |
22.8. | Venerupis aurea | Goudkleurige venusschelp |
22.9. | Venerupis decussata | Tapijtschelp |
22.10. | Venerupis pullastra | Tapijtschelp |
22.11. | Tapes rhomboides | Roze venusschelp |
|
|
|
23. | Myidae (Gaperachtigen) |
|
23.1. | Mya arenaria | Strandgaper |
23.2. | Mya truncata | Afgeknotte gaper |
|
|
|
24. | Arcticidae (Noordkrompachtigen) |
|
24.1. | Arctica islandica | Noordkromp |
|
|
|
25. | Glycymeridae (Glycymerisachtigen) |
|
25.1. | Glycymeris glycymeris | Glycymeris |
|
|
|
26. | Mactridae (Strandschelpachtigen) |
|
26.1. | Mactra corallina | Grote strandschelp |
26.2. | Spisula elliptica | Ovale strandschelp |
26.3. | Spisula subtruncata | Afgeknotte strandschelp |
26.4. | Spisula solida | Stevige strandschelp |
26.5. | Spisula solidissima | Reuze strandschelp |
26.6. | Macoma baltica | Nonnetje |
|
|
|
27. | Tellinidea (Platschelpachtigen) |
|
27.1. | Tellina crassa | Dikke platschelp |
27.2. | Donax trunculus | Zaagje |
|
|
|
28. | Solenidea (Mesheftachtigen) |
|
28.1. | Solen marginatus | Messchede |
28.2. | Ensis directus | Amerikaanse zwaardschede |
28.3. | Ensis ensis | Kleine zwaardschede |
28.4. | Ensis siliqua | (Tafel)mesheft |
|
|
|
| Gastropoda (Buikpotigen) |
|
29. | Haliotidae (Zeeoorachtigen) |
|
29.1. | Haliotis (tuberculata) | Zeeoor |
|
|
|
30. | Fissurellidae (Sleutelgathoornachtigen) |
|
30.1. | Fissurella nubecula | Sleutelgathoorn |
|
|
|
31. | Patellidea (Schaalhoornachtigen) |
|
31.1. | Patella (vulgata) | Schaalhoorn |
|
|
|
32. | Littorinidae (Alikruikachtigen) |
|
32.1. | Littorina littorea | Gewone alikruik, Kreukel |
32.2. | Littorina (obtusata) | Alikruik |
|
|
|
33. | Buccinidae (Wulkachtigen) |
|
33.1. | Buccinum undatum | Wulk, Kinkhoorn |
33.2. | Neptunea antiqua | Noordhoorn |
33.3. | Busycon spp. | Amerikaanse wulk |
|
|
|
| Inktvissen (Koppotigen) |
|
34. | Sepioidea (Zeekatachtigen) |
|
34.1. | Sepia spp. | Zeekat, Sepia |
34.2. | Rossia spp. | Ross-dwerginktvis |
34.3. | Sepiola spp. | Dwerginktvis |
|
|
|
35. | Teuthoidea spp.(Pijlinktvisachtigen) |
|
35.1. | Loligo spp. | Pijlinktvis |
35.2. | Loligo vulgaris | Gewone Pijlinktvis |
35.3. | Loligo pealei | Pijlinktvis |
35.4. | Loligo opalescens | Pijlinktvis |
35.5. | Ommastrephes spp. | Pijlinktvis |
35.6. | Todarodes sagittatus | Pijlinktvis |
35.7. | Nototodarus sloani | Pijlinktvis |
35.8. | Nototodarus gouldi | Pijlinktvis |
35.9. | Illex spp. | Pijlinktvis |
35.10. | Dosidicus gigas | Pijlinktvis |
|
|
|
36. | Octopoda (Achtarmigen) |
|
36.1. | Octopus vulgaris | Oktopus, Octopus, achtarmige inktvis |
|
|
|
| Stekelhuidigen |
|
37. | Echinoidea (Zee-egels en Zee-appels) |
|
37.1. | Echinus esculentus | Zee-egel |
37.2. | Paracentrotus | Zee-egel |
37.3. | Arbacia spp. | (Zwarte) zee-egel |
37.4. | Arbacia punctulata | (Zwarte) zee-egel |
37.5. | Strongylocentrotus spp. | Zee-egel |
37.6. | Strongylocentrotus purpuratus | Zee-egel |
|
|
|
38. | Holothurioidea (Zeekomkommers) |
|
38.1. | Holothuria tubulosa | Bruine zeekomkommer |
38.2. | Stichopus regalis | Witgevlekte zeekomkommer |
|
|
|
39. | Zakpijpen |
|
39.1. | Microcosmus sulcatus | Zakpijp |
Vragen
en meer informatie
Heeft u nog vragen?

Dan kunt u contact opnemen met het Paramedisch Centrum, te bereiken op telefoonnummer (0570) 53 50 20. Vraag naar de diëtetiek.
Rechten en regels. Kent u ze?

Wij doen er alles aan om u de beste zorg en behandeling te geven. Dat doen we samen met u. Voor zowel u als de zorgverlener zijn er rechten en plichten. Het is belangrijk dat u ze kent. Bijvoorbeeld wat mag ik van mijn zorgverlener verwachten? Waar kan ik mijn medische gegevens inzien? Wat houdt het recht op privacy in? U leest ze op https://www.dz.nl/patient/rechten-en-regels.
