Inleiding
Paramedisch Centrum - Diëtetiek
U heeft het advies gekregen om een dieet te volgen vrij van lupine. Hier krijgt u meer informatie over dit dieet.
Wat is een voedselallergie?

Een voedselallergie is een afwijkende reactie van het afweersysteem op een normaal ongevaarlijk stof, in dit geval lupine. Lupine wordt dan de allergene stof genoemd. Allergenen zijn eiwitten die de eigenschap hebben allergische reacties te kunnen opwekken.
De allergische reactie op lupine kan heel verschillend van aard zijn zoals een reactie van de huid, luchtwegen, mond, keel, maag of darmen. De klachten kunnen optreden binnen enkele minuten of pas 1 tot 2 dagen nadat het allergeen is gebruikt. Soms kan een spoortje van het allergeen al een reactie geven.
Voeding vrij van lupine

Bij een (mogelijke) allergie voor lupine is het erg belangrijk om een voeding vrij van lupine te gebruiken. De basis van het dieet is het weglaten van lupine en het weglaten van producten en gerechten waar lupine in is verwerkt. In deze richtlijn vindt u meer informatie over het dieet vrij van lupine.
Een voeding zonder lupine hoeft geen tekort aan voedingstoffen te veroorzaken. Wel kan de voeding minder gevarieerd worden omdat lupine in veel producten aanwezig kan zijn.
Lupine
Belangrijke wetenswaardigheden

Er zijn veel soorten lupines. Lupine is vooral bekend als sierplant. Lupines, verkrijgbaar in veel kleuren, hebben mooie bloemtrossen en het zijn stikstofbemesters.
Lupine is een peulvrucht. De lupineplant is verwant aan de pindaplant. Bij een pinda-allergie kan er een kruisreactie optreden met lupine. Dit hoeft echter niet.
Lupine is een oud voedingsgewas en werd door de oude Egyptenaren en Grieken geconsumeerd. Toch wordt lupine pas sinds beginjaren 90 in de voedingsmiddelen toegepast.
De zaden van de lupineplant worden vermalen tot meel, lupinemeel. Het lupinemeel is goedkoop en bovendien rijk aan eiwitten en fytosterolen (antioxidant). Lupine wordt steeds vaker gebruikt als eiwitbron door de voedingsmiddelenindustrie. Het wordt veel gebruikt als vervanger van soja.
Voor gebruik in voedingsmiddelen worden de zoete lupine varianten ingezet. Dit zijn de gele L. luteus, witte L. albus en blauwe L. Angustifolius lupine.
De lupine die gebruikt wordt heeft een gele kleur en goede schuimeigenschappen, het wordt daarom veel als eivervanger gebruikt.
Boodschappen doen

Boodschappen doen kost meer tijd wanneer u een voedselallergie hebt. U zult etiketten moeten lezen of navraag doen bij de bakker/slager welke ingrediënten een product kan bevatten.
Het bezoeken van meerdere supermarkten kost misschien nog meer tijd, maar geeft u wel meer variatiemogelijkheden. De ene supermarkt heeft andere producten in de schappen staan dan de andere en dat biedt dus meer keuzemogelijkheden. Het ene merk product kan als ingrediënt lupine bevatten, het andere merk product niet. Het is dus belangrijk altijd de verpakking te controleren.
Een handig hulpmiddel bij het boodschappen doen is de merkartikelenlijst van het Voedingscentrum.
Adressen van natuurvoedingswinkels en reformhuizen zijn op internet te vinden.
Etiketten lezen
Waar moet u op letten?

Bij een allergie is het belangrijk om het etiket altijd goed te lezen. Op het etiket moet duidelijk vermeld worden of er lupine verwerkt is in het betreffende product. Dit kan op de verpakking van het product vermeld staan bij de ingrediënten, maar ook onder allergeneninformatie (‘bevat lupine’). Allergeeninformatie is niet verplicht voor fabrikanten om te vermelden. Het wordt ook niet gecontroleerd op volledigheid. Allergeeninformatie kan dus niet volledig zijn. Lees altijd de ingrediënten voor de zekerheid.
Op het etiket kan ‘eiwit …. g’ of ‘proteïne … g’ vermeld staan. Hiermee wordt de voedingsstof eiwit (proteïne) bedoeld en niet speciaal het lupine eiwit.
Wanneer op de verpakking staat: ‘Kan sporen bevatten van lupine’ of ‘Wordt in een fabriek gemaakt waar ook lupine wordt verwerkt’ is het product toegestaan. Echter, let op de volgende punten:
De fabrikant is niet verplicht om dit te vermelden op het etiket, dit is alleen verplicht voor de ingrediënten. Ook als er geen vermelding over sporen/ verwerking in fabriek op het etiket staat, is het mogelijk dat er in de fabriek producten gemaakt worden met lupine.
Daarnaast zijn er (nog) geen wettelijke afspraken over wat een ‘spoor’ precies betekent. Dit kan een klein beetje zijn, of een grotere hoeveelheid.
Kijk dus altijd goed naar het product of vraag bij de fabrikant na of het allergeen gebruikt wordt in de fabriek en hoe groot de kans is dat dit in het product terecht komt
Ingrediëntbenamingen/afgeleide producten
Let bij het lezen van het etiket op verschillende benamingen. Een product kan lupine bevatten als 1 van de volgende termen op de verpakking vermeld wordt:
bonenmeel;
eiwitconcentraat;
lopino (kaasvervanger, soort tofu);
loyu (gefermenteerde saus, soort sojasaus);
lupini/tremocos (gepekelde lupinezaden, bonen);
lupine;
lupinemeel;
lupinestukjes;
okara (vezelrijk lupinemeel);
peulvruchtenmeel;
voedingsvezel.
Let op wijzigingen receptuur!

Het is raadzaam om patiëntenwebsites in de gaten te houden, lid te worden van allergiecommunities op social media (zoals Facebook) en indien nodig de fabrikant te bellen bij onduidelijkheid. Adressen van natuurvoedingswinkels en reformhuizen zijn op internet te vinden.
Lees bij aankoop van een product altijd de lijst met ingrediënten door, het is altijd mogelijk dat het recept van een product is gewijzigd. Let hierbij op veranderingen van het etiket (kleur, verpakking), en vermeldingen als:
verbeterd recept;
nu nog lekkerder.
De fabrikant hoeft niet te vermelden dat het product nieuw of veranderd is, dus controleer iedere keer opnieuw het etiket. Veel fabrikanten hebben ook een website waarop u allergenen informatie terug kunt vinden. Ondanks dat dit vaak klopt, komt het nog weleens voor dat de informatie op de website niet volledig of actueel is. De verpakking is daarom altijd het uitgangspunt.
Het nauwkeurig lezen van de ingrediënten is zeer belangrijk!
Bij twijfel het voedingsmiddel niet gebruiken.
Welke producten kunnen lupine bevatten?

In veel producten kan lupine aanwezig zijn. In de onderstaande lijst vindt u per productgroep aanvullende informatie en tips.
Brood en broodvervangers
Alle soorten brood kunnen lupine bevatten.
Het is verstandig om bij de bakker na te vragen of aan het brood lupine toegevoegd is.
Het kan al aanwezig zijn in het kant- en klare mengsel waarmee de bakker het brood bakt.
Wanneer u kiest voor verpakte producten, raadpleeg dan de verpakking en/of een recente merkartikelenlijst voor het maken van de juiste keuze.
Smeersels
Margarine en halvarine bevatten geen lupine.
Broodbeleg
Vegetarisch broodbeleg kan lupine bevatten, raadpleeg hiervoor de verpakking en/of een recente merkartikelenlijst. Raadpleeg voor vleeswaren ook de verpakking en/of een recente merkartikelenlijst.
Alle soorten jam, zonnefruit, vruchtenbeleg, fruitbeleg, confiture en marmelade, honing, alle stroop en alle soorten suiker zijn lupinevrij.
Alle kaassoorten zijn lupinevrij.
Soep
Alle soepen, bouillon (tablet, blokje, poeder, kant-en-klaar) kunnen lupine bevatten. Soep zonder lupine kunt u zelf maken van water, soepvlees, soepgroenten en kruiden (geen mengsels). Wanneer u hierbij verpakte ingrediënten wilt gebruiken raadpleeg dan de verpakking en/of een recente merkartikelenlijst.
Vlees, vis, wild, gevogelte en vleesvervangers
Vegetarische vleesvervangers, vleeswaren en gepaneerde producten kunnen lupine bevatten.
Vraag na bij de slager, poelier of visboer of er lupine gebruikt is in het product. Soms weet ook de slager, poelier of visboer niet of zijn producten vrij zijn van lupine (er kan gebruik worden gemaakt van kant- en klare kruidenmengsels). Raadpleeg voor verpakte producten de verpakking en/of een recente merkartikelenlijst.
U kunt vlees en vis paneren met toegestane bestanddelen.
Aardappelen, rijst en deegwaar (pasta e.d.), maaltijden
Pasta en rijstmelange kunnen lupine bevatten.
Aardappelen zonder toevoegingen kunnen vrij gebruikt worden.
Raadpleeg voor verpakte aardappelproducten en rijst en deegwaar de recente merkartikelenlijst en/of lees het etiket.
Groente en peulvruchten
Verse groenten en peulvruchten zonder toevoegingen kunnen vrij gebruikt worden.
Raadpleeg bij verpakte producten het etiket en/of een recente merkartikelenlijst voor het maken van een juiste keuze.
Sauzen, aroma’s, jus, kruiden, specerijen, vetten en oliën
Diverse sauzen, dressings en juspoeders kunnen lupine bevatten. Ongemengde kruiden, specerijen en aroma’s (bijvoorbeeld peper, zout, paprikapoeder, knoflookpoeder) bevatten geen lupine.
Voor gemengde producten, bijvoorbeeld viskruiden en kipkruiden, raadpleeg de verpakking en/of een recente merkartikelenlijst.
Bindmiddelen zonder toevoegingen (bijvoorbeeld bloem, aardappelzetmeel, quinoa, maïzena, agar-agar) zijn vrij van lupine. Raadpleeg voor andere bindmiddelen de verpakking en/of een recente merkartikelenlijst. Dit geldt ook voor alle kant-en-klaar sausen.
Maaltijden
Pasta, rijstmelange, diverse varianten kant- en klaarmaaltijden, Oosterse gerechten, pannenkoeken, quiche en diverse salades kunnen lupine bevatten.
Nagerecht
Diverse soorten ijs die koek of wafel bevatten, melk- en sojavervangers en diverse puddingpoeders kunnen lupine bevatten.
Pure yoghurt, kefir, slagroom, zure room, crème fraîche of pure kwark zijn vrij van lupine.
Dranken
Melk- en sojavervangers kunnen lupine bevatten.
Melk, karnemelk, biogarde drink, koffie en thee zonder smaakjes, vruchten- en groentesappen, (mineraal)water, frisdranken en siropen bevatten geen lupine. Alcoholische dranken bevatten over het algemeen geen lupine.
Zoetwaar en hartige tussendoortjes
Alle koek, wafels, banketproducten, biscuits, gebak, bladerdeeg, taartbodems, (gevulde) chocolade, bonbons, candybars, pralines, diverse snacks en diverse soorten zoutjes kunnen lupine bevatten.
Gebak of taart kunt u zelf maken met lupinevrije ingrediënten. Als u hierbij verpakte ingrediënten wilt gebruiken, raadpleeg de verpakking en/of een recente merkartikelenlijst voor het maken van de juiste keuze.
Popcorns en chips kunnen zelf gemaakt worden, met eventueel zout en/of paprikapoeder.
De overzichten met ingrediëntenbenamingen en producten zijn geen volledige lijsten, maar bieden extra informatie.
Welke producten kunnen lupine bevatten - in blokken
Welke producten kunnen lupine bevatten?
De overzichten met ingrediëntenbenamingen en producten zijn geen volledige lijsten, maar bieden extra informatie.
Ontbijt en lunch

Brood en broodvervangers
Alle soorten brood kunnen lupine bevatten.
Het is verstandig om bij de bakker na te vragen of aan het brood lupine toegevoegd is.
Het kan al aanwezig zijn in het kant- en klare mengsel waarmee de bakker het brood bakt.
Wanneer u kiest voor verpakte producten, raadpleeg dan de verpakking en/of een recente merkartikelenlijst voor het maken van de juiste keuze.
Smeersels
Margarine en halvarine bevatten geen lupine.
Broodbeleg
Vegetarisch broodbeleg kan lupine bevatten, raadpleeg hiervoor de verpakking en/of een recente merkartikelenlijst. Raadpleeg voor vleeswaren ook de verpakking en/of een recente merkartikelenlijst.
Alle soorten jam, zonnefruit, vruchtenbeleg, fruitbeleg, confiture en marmelade, honing, alle stroop en alle soorten suiker zijn lupinevrij.
Alle kaassoorten zijn lupinevrij.
Warme maaltijd

Soep
Alle soepen, bouillon (tablet, blokje, poeder, kant-en-klaar) kunnen lupine bevatten. Soep zonder lupine kunt u zelf maken van water, soepvlees, soepgroenten en kruiden (geen mengsels). Wanneer u hierbij verpakte ingrediënten wilt gebruiken raadpleeg dan de verpakking en/of een recente merkartikelenlijst.
Vlees, vis, wild, gevogelte en vleesvervangers
Vegetarische vleesvervangers, vleeswaren en gepaneerde producten kunnen lupine bevatten.
Vraag na bij de slager, poelier of visboer of er lupine gebruikt is in het product. Soms weet ook de slager, poelier of visboer niet of zijn producten vrij zijn van lupine (er kan gebruik worden gemaakt van kant- en klare kruidenmengsels). Raadpleeg voor verpakte producten de verpakking en/of een recente merkartikelenlijst.
U kunt vlees en vis paneren met toegestane bestanddelen.
Aardappelen, rijst en deegwaar (pasta e.d.), maaltijden
Pasta en rijstmelange kunnen lupine bevatten.
Aardappelen zonder toevoegingen kunnen vrij gebruikt worden.
Raadpleeg voor verpakte aardappelproducten en rijst en deegwaar de recente merkartikelenlijst en/of lees het etiket.
Groente en peulvruchten
Verse groenten en peulvruchten zonder toevoegingen kunnen vrij gebruikt worden.
Raadpleeg bij verpakte producten het etiket en/of een recente merkartikelenlijst voor het maken van een juiste keuze.
Maaltijden
Pasta, rijstmelange, diverse varianten kant- en klaar maaltijden, Oosterse gerechten, pannenkoeken, quiche en diverse salades kunnen lupine bevatten.
Nagerecht

Diverse soorten ijs die koek of wafel bevatten, melk- en sojavervangers en diverse puddingpoeders kunnen lupine bevatten.
Pure yoghurt, kefir, slagroom, zure room, crème fraîche of pure kwark zijn vrij van lupine.
Sauzen
Sauzen, aroma’s, jus, kruiden, specerijen, vetten en oliën
Diverse sauzen, dressings en juspoeders kunnen lupine bevatten. Ongemengde kruiden, specerijen en aroma’s (bijvoorbeeld peper, zout, paprikapoeder, knoflookpoeder) bevatten geen lupine.
Voor gemengde producten, bijvoorbeeld viskruiden en kipkruiden, raadpleeg de verpakking en/of een recente merkartikelenlijst.
Bindmiddelen zonder toevoegingen (bijvoorbeeld bloem, aardappelzetmeel, quinoa, maïzena, agar-agar) zijn vrij van lupine. Raadpleeg voor andere bindmiddelen de verpakking en/of een recente merkartikelenlijst. Dit geldt ook voor alle kant-en-klaar sausen.
Dranken


Melk- en sojavervangers kunnen lupine bevatten.
Melk, karnemelk, biogarde drink, koffie en thee zonder smaakjes, vruchten- en groentesappen, (mineraal)water, frisdranken en siropen bevatten geen lupine. Alcoholische dranken bevatten over het algemeen geen lupine.
Zoetwaar en hartige tussendoortjes


Alle koek, wafels, banketproducten, biscuits, gebak, bladerdeeg, taartbodems, (gevulde) chocolade, bonbons, candybars, pralines, diverse snacks en diverse soorten zoutjes kunnen lupine bevatten.
Gebak of taart kunt u zelf maken met lupinevrije ingrediënten. Als u hierbij verpakte ingrediënten wilt gebruiken, raadpleeg de verpakking en/of een recente merkartikelenlijst voor het maken van de juiste keuze.
Popcorns en chips kunnen zelf gemaakt worden, met eventueel zout en/of paprikapoeder.
Kruisbesmetting
Wat is een kruisbesmetting?

Bij kruisbesmetting komt het allergeen (in dit geval lupine) van het ene product op het andere. Bijvoorbeeld een lepel gebruiken om eerst het ene gerecht te proeven en daarna met dezelfde lepel proeven of de rijst gaar is. Hierdoor maak je van een product waar geen lupine in zat, een product waar mogelijk wel lupine in zit.
Om een allergische reactie te voorkomen is het belangrijk om kruisbesmetting te voorkomen. Let er bij het klaarmaken van gerechten of producten altijd op dat de producten niet in aanraking zijn gekomen met lupine of producten die lupine kunnen bevatten.
Kinderen die heel allergisch zijn voor lupine kunnen al van een klein beetje lupine ziek worden. Let daarom ook op als u zelf lupine of een product met lupine heeft gegeten en u uw kind een kus wilt geven. Door de kus kan uw kind in aanraking komen met lupine. Overleg met de kinderarts of diëtist of uw kind zo allergisch is dat u hier rekening mee moet houden.
Let ook goed op het wassen van de handen, het gebruik van bestek of bij uit eten gaan.
Vragen
en meer informatie
Heeft u nog vragen?

Dan kunt u contact opnemen met het Paramedisch Centrum, te bereiken op (0570) 53 50 20. Vraag naar de diëtetiek.
Rechten en regels. Kent u ze?

Wij doen er alles aan om u de beste zorg en behandeling te geven. Dat doen we samen met u. Voor zowel u als de zorgverlener zijn er rechten en plichten. Het is belangrijk dat u ze kent. Bijvoorbeeld wat mag ik van mijn zorgverlener verwachten? Waar kan ik mijn medische gegevens inzien? Wat houdt het recht op privacy in? U leest ze op https://www.dz.nl/patient/rechten-en-regels.
