Inleiding
Informatie over energie- en eiwitrijke voeding

Bij ziekte, na een behandeling of na een operatie is de behoefte aan energie en eiwit verhoogd. Om een verminderde voedingstoestand te voorkomen krijgt u het advies om een energie- en eiwitrijke voeding te gebruiken.
Goede voeding met voldoende energie en eiwitten draagt bij aan een goede conditie en ondersteunt het herstelproces. Na herstel en het bereiken van een gezond gewicht kunt u weer overgaan op uw gebruikelijke voeding.
Wat is energie?
Energie is een andere naam voor brandstof. Het is onder andere nodig om te kunnen bewegen, te werken, te denken en om het lichaam warm te houden.
Wat is eiwit?
Eiwit is, net als koolhydraten en vet, een voedingsstof. Het levert energie (calorieën). Daarnaast zijn eiwitten de bouwstenen voor het lichaam.
Eiwit is nodig voor de opbouw en voor het herstel van lichaamsweefsels zoals spieren en huid. Wanneer u te weinig eiwitten binnenkrijgt, kan dit op korte termijn verlies van spiermassa tot gevolg hebben. Op langere termijn leidt een tekort aan eiwit tot een gebrek aan spierkracht en een verminderde weerstand.
Verlies van spiermassa heeft een negatief effect op de orgaanfunctie, de wondgenezing, de weerstand op infecties, de genezing en leidt tot een langere ziekenhuisopname.
Gemiddeld hebben mensen per kilogram lichaamsgewicht 0,8-1,0 gram eiwit per dag nodig. In tijden van ziekte is de eiwitbehoefte verhoogd naar 1,2-1,5 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht per dag. Dat komt neer op 56-70 gram eiwit voor een gezond persoon van 70 kilo en op 85-105 gram eiwit tijdens ziekte.
Wat is zout?
Zout is een stof die onmisbaar is voor het lichaam; één van de functies is het regelen van de vochthuishouding in het lichaam. Als de balans verstoord is kan dit zorgen voor een hogere bloeddruk of voor problemen met de nieren.
Om de bloeddruk te verlagen of om de nieren te ontlasten kan het nodig zijn om minder zout te gebruiken. De hoeveelheid die het lichaam nodig heeft om alle functies uit te voeren is 2 gram zout per dag . Bij een zoutbeperkte voeding mag u niet meer dan 6 gram zout per dag gebruiken.
Eiwitrijke voeding
Waar zit eiwit in?

Bijna alle voedingsmiddelen bevatten wel een hoeveelheid eiwit, maar dit varieert per voedingsmiddel. De volgende voedingsmiddelen leveren veel eiwit:
dierlijke bronnen: vlees, vis, gevogelte (zoals kip), melk(producten), kaas en eieren;
plantaardige bronnen: granen (rijst, pasta, brood e.d.) en peulvruchten (bv. bonen en linzen), soja producten, noten en pinda’s.
Hoe ziet eiwitrijke voeding eruit?

3 tot 4 melkproducten (minimaal ½ liter) per dag, bijvoorbeeld bij elke maaltijd.
Minimaal 4 snee brood of vervanging per dag gebruiken.
Hartig beleg op de boterham zoals kaas, vleeswaren, pindakaas, ei of vis.
Gebruik een ruim portie vlees of vis (100-125 gram onbereid) per dag. Dit kan eventueel vervangen worden door vegetarische vleesvervangers, ei of peulvruchten.
Gebruik een melkproduct na de warme maaltijd (eventueel ½ tot 1 uur na de maaltijd).
Probeer 3 keer daags een eiwitrijk tussendoortje te nemen.
Drink of eet voor het slapen gaan nog een eiwitrijk product.
Probeer direct na lichamelijke inspanning 20-30 gram eiwit te gebruiken.
Probeer de eiwitten goed over de dag te verdelen: bij voorkeur 20-30 gram eiwit in elke hoofdmaaltijd, zoals ontbijt, lunch en warme maaltijd.
Overzicht van producten met hoeveelheden eiwit
Voedingsmiddel | Eiwit in gram |
|---|---|
120 gram vis onbereid | 25 (gemiddeld) |
100 gram vlees onbereid | 15 tot 20 (gemiddeld) |
1 schaaltje IJslandse yoghurt (150 ml) | 16,5 |
1 schaaltje naturel kwark (150 ml) | 15 |
100 gram vegetarische vleesvervanger onbereid | 13 tot 15 |
50 gram tonijn uit blik (half blikje) | 11 |
1 schaaltje vruchtenkwark (150 gram) | 10 |
1 ei | 7 |
1 handje noten of pinda's (25 gram) | 6 |
1 glas halfvolle melk/karnemelk (150 ml) | 5 |
1 glas chocolademelk (50 ml) | 5 |
1 schaaltje yoghurt/vla (150 gram) | 5 |
1 plak kaas (20 gram) | 5 |
1 opscheplepel peulvruchten/linzen (60 gram) | 5 |
1 glas sojadrink (150 gram) | 4,5 |
1 pistoletje | 4,5 |
1 portie Franse kaas (15 gram) | 4 |
1 croissant | 4 |
1 portie pindakaas | 4 |
1 krentenbol | 3,5 |
1 portie notenpasta (100% noten) | 3 |
1 plak vleeswaren (20 gram) of 1 portie smeerkaas (15 gram) | 3 |
1 snee brood | 3 |
1 beschuit of 1 cracker | 2 |
1 knakworst (20 gram) | 2 |
1 portie hummus op brood (20 gram) | 1,5 |
1 plak ontbijtkoek/biscuitje | 1 |
1 glas vruchtensap (150 ml) of 1 stuk fruit | 1 |
1 portie zoet beleg en sandwichspread (15 gram) | 0 |
Algemene adviezen

Het is belangrijk dat u regelmatig eet en kleine maaltijden tussen de hoofdmaaltijden door gebruikt. Dit betekent dat u streeft naar 6 tot 8 eetmomenten per dag.
Zorg voor variatie in de voeding wat betreft smaak en kleur. Dit verhoogt de eetlust.
Eet en drink rustig, neem er de tijd voor.
Om op gewicht te blijven en indien nodig, wat aan te komen, volgen op de volgende pagina enkele tips om de hoofd - en tussenmaaltijden wat energie- en eiwitrijker te maken.
Nog meer tips

Maak gebruik van volle melkproducten in plaats van halfvolle melkproducten, zoals volle (chocolade)melk, volle (vruchten)yoghurt, volle kwark, roomijs.
Gebruik ruim vet. Bijvoorbeeld extra boter bij bereiding van de warme maaltijd of dikke laag margarine op brood. Ook kan U room, olie of margarine toevoegen aan:
melk
karnemelk
pap
vla
kwark
yoghurt
vruchtenmoes
aardappelpuree.
Broodmaaltijd
Tips voor de broodmaaltijd
Wat kunt u eten?

De broodmaaltijden kunt u eventueel vervangen of aanvullen met pap, vla, yoghurt, desgewenst verrijkte room of indien mogelijk (dieet)margarine of boter.
Een paar keer per week een gebakken of gekookt ei gebruiken.
Het brood dik besmeren met boter of (dieet)margarine en dubbel beleg gebruiken.
Gebruik eens andere broodsoorten, zoals bijvoorbeeld broodjes, croissants, roggebrood, rozijnenbrood, (krenten)bolletjes, suikerbrood, crackers, matzes, beschuit of toast.
Eet een opgewarmd hapje van de vorige dag.
Gebruik zelfgemaakte of kant-en-klare ragout uit blik op brood, toast of pasteibakjes.
Een tosti maken.
Warme maaltijd
Tips voor de warme maaltijd
Wat kunt u eten?

Voeg geen zout toe en gebruik zo weinig mogelijk kant-en-klare producten!
Soep bij voorkeur een uur vóór de warme maaltijd gebruiken, eventueel extra room aan een gebonden soep toevoegen.
Een klontje boter of margarine toevoegen aan groente, aardappelpuree, éénpansgerechten en stamppotten.
Een saus of geraspte kaas over de groente doen.
Gebruik vlees eens in de vorm van ragout of (koude) vleeswaren.
Een ruime portie jus of saus gebruiken.
Aardappels eens gebruiken in de vorm van aardappelpuree, gebakken aardappels of frites of eens vervangen door bijvoorbeeld macaroni, spaghetti of rijst, desgewenst met een kant en klare of zelfbereide saus.
Appelmoes, rabarber, stoofpeertjes of compote bij het eten gebruiken.
Tussenmaaltijd
Tips voor de tussenmaaltijd
Wat kunt u eten?

Gebruik volle melk, chocolademelk, karnemelk, drinkyoghurt, Griekse, Turkse of IJslandse (oa. Skyr) yoghurt, (griesmeel/havermout)pap, vla of (vruchten)kwark of -yoghurt.
U kunt eventueel suiker, fruit of vruchtenmoes toevoegen.
Een cracker of beschuit met dik boter met kaas, pindakaas, vleeswaren of vis gebruiken (eventueel dubbel belegd).
Een snee krentenbrood, rozijnenbrood, krentenbol of ontbijtkoek met dik boter gebruiken.
Neem blokjes kaas (bij voorkeur met minder zout), plakjes (lichtgezouten) vleeswaren of noten zonder zout.
Overige adviezen
De Eetmeter

Met de app ‘de Eetmeter’ van het Voedingscentrum kunt u inzicht krijgen in wat u eet. De Eetmeter is een eetdagboek waarin u kunt bijhouden wat u eet en drinkt. Het kan inzicht geven in hoeveel calorieën, eiwitten en andere voedingsstoffen u binnenkrijgt.
Wegen

Het is aan te raden om één keer per week op de weegschaal te staan. Vaker wegen heeft geen zin, dan wordt voornamelijk het verschil in vocht gewogen. Neem contact op met de diëtist wanneer er meer dan 1 kilo gewichtsverlies in 1 week is opgetreden of bij aanhoudend gewichtsverlies gedurende 3 weken achter elkaar.
Bewegen

Voeding en beweging kunnen niet zonder elkaar. Zonder beweging kan met voeding geen spierbehoud of spieropbouw worden bereikt. En andersom is goede voeding met voldoende energie, eiwit en overige voedingsstoffen onmisbaar voor een optimaal trainingsresultaat.
Vragen
en meer informatie
Heeft u nog vragen?

Dan kunt u contact opnemen met het Paramedisch Centrum, te bereiken op (0570) 53 50 20. Vraag naar de diëtetiek.
Rechten en regels. Kent u ze?

Wij doen er alles aan om u de beste zorg en behandeling te geven. Dat doen we samen met u. Voor zowel u als de zorgverlener zijn er rechten en plichten. Het is belangrijk dat u ze kent. Bijvoorbeeld wat mag ik van mijn zorgverlener verwachten? Waar kan ik mijn medische gegevens inzien? Wat houdt het recht op privacy in? U leest ze op https://www.dz.nl/patient/rechten-en-regels.
