In het kort
Paramedisch Centrum - Diëtetiek

Etiketten zijn een onderdeel van de verpakking, het geeft informatie over een voedingsmiddel. Op een etiket staat vaak heel veel informatie. Bij een voedselallergie is het erg belangrijk om het etiket op de goede manier te lezen.
Het etiket
Informatie op het etiket

Allereerst is het goed om te weten welke informatie u kunt vinden op het etiket. Op het etiket van een voedingsmiddel kunt u het volgende lezen.
De naam van het voedingsmiddel of een omschrijving.
De voedingswaarde: de hoeveelheid calorieën, koolhydraten, vet, eiwit, voedingsvezel en/of natrium. De eiwitten die hier vermeld staan, verwijzen naar de voedingsstof eiwit en niet de eiwitten (allergenen) die verantwoordelijk zijn voor een allergische reactie.
De ingrediënten, de zogenaamde ingrediëntendeclaratie. De volgorde van de ingrediënten geeft aan hoeveel er ten opzichte van elkaar in zit. Het meest gebruikte ingrediënt staat vooraan, het minst gebruikte ingrediënt staat achteraan.
Sommige ingrediënten worden als groepsnaam genoemd, bijvoorbeeld kaas of vis. Als er geen groepsnaam is worden ingrediënten zo specifiek mogelijk weergegeven. Bijvoorbeeld ‘tarwebloem’ in plaats van ‘bloem’. Soms wordt op het etiket aangegeven hoeveel van een ingrediënt in het product zit. Op een aantal producten staan geen ingrediënten, er wordt verwacht dat de meeste weten wat de ingrediënten van het product zijn, zoals verse groenten, fruit of koffie.Het ℮-teken staat achter het gewicht op een verpakking. Het tekentje komt van het Engelse ‘estimate’, dit betekent ongeveer, schatting.
De ℮ geeft aan dat er binnen bepaalde marges iets minder of meer in de verpakking kan zitten. Dit is iets anders dan een E-nummer!E-nummers zijn toevoegingen die het product verbeteren of er mooier uit laten zien. Voorbeelden zijn: kleurstoffen, smaakstoffen en conserveermiddelen. Een fabrikant mag toevoegingen in zijn product stoppen als de stof geen gevaar oplevert voor de gezondheid en een toegevoegde waarde heeft in het product.
Hoe leest u de barcode?

Door naar de barcode te kijken, kun je zien waar een product is verpakt.
Bij een barcode met een 8 als eerste cijfer: dit zijn voorverpakte producten met een vast gewicht. Deze producten zijn verpakt in de fabriek. Deze productinformatie is duidelijk aanwezig.
Bij producten die beginnen met een 2 is het verpakt of opnieuw verpakt in een winkel of bijvoorbeeld in een bakkerij. Deze ingrediëntendeclaratie is niet aan wetgeving verbonden. De informatie die op de verpakking staat kan incompleet zijn. Besmetting is mogelijk, bijvoorbeeld door een snijmachine van brood en vleeswaren.
Verandering in het product

Lees bij aankoop van een product altijd de lijst met ingrediënten door. Het is altijd mogelijk dat het recept van een product is gewijzigd. Let hierbij op veranderingen van het etiket (kleur, verpakking), en vermeldingen als:
‘verbeterd recept’
‘nu nog lekkerder’
De fabrikant hoeft niet te vermelden dat het product nieuw of veranderd is, dus controleer iedere keer opnieuw het etiket. Veel fabrikanten hebben ook een website waarop u allergenen informatie terug kan vinden.
Allergenen
Etiketten en overgevoeligheidsreacties

In Europa is afgesproken dat de 14 allergenen die de meeste overgevoeligheidsreacties geven, vermeld moeten worden op het etiket. Naast de voedingswaarde en ingrediëntendeclaratie is de fabrikant dus verplicht om op verpakte voedingsmiddelen aan te geven of één of meer van de volgende veertien allergenen in het product voorkomen.
De verplicht te vermelden allergenen op het etiket.
Eieren en producten op basis van eieren.
Gluten: tarwe, rogge, gerst, haver, spelt en kamut of de hybride soorten daarvan en producten op basis van glutenbevattende granen.
Lupine en producten op basis van de plantensoort lupine.
Melk en producten op basis van melk, inclusief lactose.
Mosterd en producten op basis van mosterd.
Noten (schaalvruchten): amandelen, hazelnoten, walnoten, cashewnoten, pecannoten, paranoten, pistachenoten, macadamianoten en producten op basis van deze schaalvruchten.
Pinda (aardnoten) en producten op basis van pinda.
Schaaldieren en producten op basis van schaaldieren.
Selderij en producten op basis van selderij.
Sesam en producten op basis van sesam.
Soja en producten op basis van soja.
Sulfiet. Zwaveldioxide en sulfieten in concentraties van meer dan 10 mg/kg of 10 mg/l uitgedrukt als SO2.
Vis en producten op basis van vis.
Weekdieren en producten op basis van weekdieren, zoals mosselen en oesters.
Bevat een product één van deze allergenen, dan moet dit altijd op het etiket staan, ook als er maar een heel klein beetje in zit. In de ingrediëntenlijst moeten deze stoffen vetgedrukt, in hoofdletters of met een ander lettertype duidelijk opvallen ten opzichte van de rest van de ingrediënten.
Er zijn uitzonderingen waarop de 14 allergenen niet vermeld hoeven te worden. Dit geldt voor grootverpakkingen en voor verse producten.
Grootverpakkingen
Etiketten bij grootverpakkingen lezen
Op verpakkingen van producten uit grootverpakkingen hoeft geen ingrediëntendeclaratie en allergeneninformatie vermeld te worden. Hiervoor wordt verwezen naar de hoofdverpakking.
Let op bij bijvoorbeeld traktaties. Staat er geen informatie op de verpakking en is dit ook niet meer te achterhalen: neem geen risico en gebruik het product niet.
Verse producten
Hoe werkt het bij verse producten?

Op verse producten hoeft geen etiket geplaatst te worden. Denk bijvoorbeeld aan een gebakje bij de bakker, kaas bij de kaasboer of een menu bij de chinees. Ook wanneer er verse producten in de supermarkt verpakt worden, denk aan vleeswaren van de versafdeling, dan hoeft hier geen allergie informatie op te staan.
Let op: op deze producten kan dus wel een etiket geplakt zijn, maar dan worden de allergenen niet altijd genoemd.
Bij verse producten bestaat altijd het gevaar dat het product in contact is geweest met andere voedingsmiddelen die mogelijk het allergeen bevatten. Bijvoorbeeld omdat ze in de koeling naast elkaar liggen. Of omdat ze door dezelfde snijmachine zijn gegaan zonder dat het snijmes tussendoor goed gereinigd is.
U kunt bij de verkoper navragen of hij kan garanderen dat het vrij is van andere allergenen. Het voordeel van voorverpakte voedingsmiddelen is, dat u zelf gemakkelijker de samenstelling kunt nagaan.
Allergie informatie
Allergenen in één oogopslag

Fabrikanten kiezen er tegenwoordig vaak voor een apart kopje met ‘allergie informatie’ op het etiket te vermelden. Het voordeel hiervan is dat patiënten niet de hele ingrediëntendeclaratie hoeven door te lopen, maar in één oogopslag kunnen zien welke allergenen het product wel of niet bevat. Hierdoor gebeurt het nog wel eens dat er allergenen staan vermeld die niet onder de ingrediënten terug te vinden zijn.
Door de allergenen samenvatting zijn de etiketten voor de klant dus soms onduidelijk. De ene allergiepatiënt legt zich hierdoor nog meer beperkingen op, de andere patiënt wordt onverschilliger bij het lezen van de etiketten.
Een voorbeeld

De allergenen soja, tarwe en ei zijn op dit etiket zowel in de ingrediëntendeclaratie als de allergie informatie terug te vinden. Opvallend is dat bij de allergie-informatie het allergeen selderij ook wordt genoemd, terwijl deze bij de ingrediënten niet wordt vermeld. Het is dus belangrijk zowel de ingrediëntendeclaratie als de allergie-informatie beide goed te lezen.
Kruisbemetting
Waarschuwing voor kruisbesmetting
Wat is kruisbesmetting (PAL)?

Op etiketten staan vaak waarschuwingen als:
Kan [allergeen] bevatten
bijvoorbeeld: 'kan pinda bevatten'
Niet geschikt voor mensen met een [allergeen]- allergie
bijvoorbeeld: 'niet geschikt voor mensen met een pinda-allergie'
De fabrikant waarschuwt op deze manier voor mogelijke kruisbesmetting. Kruisbesmetting betekent dat er per ongeluk allergenen in een voedingsmiddel terecht kunnen komen tijdens het maken of bewaren ervan.
Sinds 01-01-2024 geldt in Nederland de 'Beleidsregel allergenenetikettering uit voorzorg', waarbij ze hebben naar het gebruik van PAL (Precautionary Allergen Labelling). Een PAL (waarschuwing over mogelijke kruisbesmetting) moet worden gebruikt wanneer er een reële kans is op kruisbesmetting met een allergeen (ondanks alle voorzorgsmaatregelen) en moeten door de fabrikant worden onderbouwd met een risicobeoordeling. Als zo'n waarschuwing op het etiket vermeld staat, is er een reële kans dat het allergeen boven de referentiewaarde in het product aanwezig is. De referentiewaarde is de hoeveelheid waarbij 5% van de mensen met een voedselallergie kans heeft op milde klachten. Alleen bij zeer gevoelige mensen kunnen alsnog milde reacties optreden. Deze waarschuwingen gelden alleen voor voorverpakte producten in Nederland. Niet-verpakte producten vallen hier niet onder (bijv. van de slager, kaasboer en/of bakker).
Advies aan patiënten met een voedselallergie
Bedenk of jij producten met “kan … bevatten” of “niet geschikt voor …” kan eten. Twijfel je hierover? Bespreek het dan met je arts of diëtist. Beide vermeldingen betekenen hetzelfde. Er is dan een kans dat er meer van het allergeen in zit dan veilig is voor mensen met een allergie of coeliakie. Maar het allergeen hoeft niet daadwerkelijk in elke verpakking van het voedingsmiddel aanwezig zijn. Ook is niet iedereen even gevoelig, dus sommige mensen hoeven deze producten niet te mijden.
Wat staat op het etiket: | Advies voor allergiepatiënt |
|---|---|
Geen waarschuwing en geen allergeen in ingrediëntenlijst | Verwaarloosbare kans op een reactie, kleine kans op milde reactie bij zeer gevoelige personen |
Waarschuwing 'kan ... bevatten' of 'niet geschikt voor ...' | Kans op allergeen en mogelijke reactie. De mate van de reactie is afhankelijk van de persoonlijke gevoeligheid. Bespreek dit met je arts of diëtist. |
Allergeen in ingrediëntenlijst | Af te raden. |
Vragen
en meer informatie
Heeft u nog vragen?

Dan kunt u contact opnemen met het Paramedisch Centrum, te bereiken op (0570) 53 50 20. Vraag naar de diëtetiek.
Rechten en regels. Kent u ze?

Wij doen er alles aan om u de beste zorg en behandeling te geven. Dat doen we samen met u. Voor zowel u als de zorgverlener zijn er rechten en plichten. Het is belangrijk dat u ze kent. Bijvoorbeeld wat mag ik van mijn zorgverlener verwachten? Waar kan ik mijn medische gegevens inzien? Wat houdt het recht op privacy in? U leest ze op https://www.dz.nl/patient/rechten-en-regels.