Lees voor

Immunotherapie

Inleiding

Oncologisch Centrum Deventer

Wat is Immunotherapie?

5miEF1FNfGm50IL2Bz49X1FAnWKUGHU2X1LNNgiO

Immuuntherapie is een behandeling met medicijnen tegen kanker die ervoor zorgt dat uw eigen immuunsysteem actiever gaat werken. Uw immuunsysteem kan zo kankercellen beter herkennen en vernietigen.

Hier leest u meer de voorbereiding, therapie, werking en bijwerkingen van immunotherapie.

Voorbereiding

Bloedonderzoek

84CBmvLrjm2r0bcmMUPWxkKEGzjOwJa5YRlRGU1D.png

Voordat de immunotherapie begint, onderzoeken we uw bloed. Zo kunnen we zien of uw nieren en lever goed genoeg werken en de aanmaak van bloedcellen goed genoeg is voor de behandeling.

Uw bloedwaarden worden voor elke behandeling opnieuw gecontroleerd. Dit om te bekijken of uw bloed voldoende is hersteld voor een volgende kuur. Als dat niet zo is, kan de arts besluiten om de kuur uit te stellen of aan te passen.

Medicijnen

NgR7MXs6XudpUQkfdA4SaOWh1SxRXpUxIBzRJjCF.png

Voordat de behandeling begint bespreekt een zorgverlener met u welke medicatie en supplementen (zoals vitaminepillen) u gebruikt. In sommige gevallen wordt uw medicatie aangepast.

Neem niet deel aan het verkeer

w9YotxYcwNgDAfWhpqgI9vvgLQLo4lnfFNQrEu5j

Wij weten niet hoe u op een middel reageert. Soms krijgt u ook medicijnen toegediend waar u wat suf van wordt. Daarom raden wij u aan om direct na de behandeling niet zelf naar huis te rijden. Regel iemand die u naar huis brengt.

Laat uw tanden en kiezen controleren

cf9SQodb8CtakE36ZoP0v2a60YTvwvzO3HZefV38.png

U kunt tijdens de behandeling klachten krijgen in uw mond of aan uw tanden en kiezen. Zoals irritatie, pijn, beschadigingen en ontstekingen. Laat voor de chemokuren uw tanden en kiezen door een tandarts of mondhygiënist controleren en zo nodig behandelen.

Het is belangrijk dat uw tanden en kiezen gezond zijn en dat u af en toe naar de tandarts gaat. Uw arts of verpleegkundige kan u advies geven over mondverzorging. En over hoe vaak u het beste naar de tandarts kunt gaan.

Vermeld bij een bezoek aan de tandarts altijd dat u chemotherapie krijgt. Is behandeling noodzakelijk, overleg dit altijd eerst met uw behandelend specialist of casemanager oncologie.

Wat is immunotherapie?

Video

Ons lichaam heeft een eigen systeem dat ons beschermt tegen indringers, zoals virussen en bacteriën. Dit systeem wordt het immuunsysteem genoemd. Dit systeem ruimt slechte cellen op. Het systeem ziet ook kankercellen, maar denkt dat de kankercellen niet gevaarlijk zijn.

Immuuntherapie is een behandeling met medicijnen. Deze medicijnen zorgen ervoor dat het immuunsysteem beter gaat werken. Hierdoor kan het systeem de kankercellen bestrijden.

Bekijk ook de video over Immunotherapie: Hoe werkt het? Wat zijn de bijwerkingen? van het Radboud Univerrsitair Medisch Centrum.

Vaak in combinatie met een andere behandeling

WJUlntiRYlsE0M97TEysaeI8cHfKZxoplFtj1at6.jpeg

Immunotherapie krijgt u vaak in combinatie met andere behandelmethoden zoals een operatie,  radiotherapie, doelgerichte therapie, chemotherapie of hormonale therapie.

Deze combinatie kan de behandeling zwaar maken.

Tussentijdse controles

JD4y0ZgoELbzuw6zRaqGE1dOKLLKLrM8iOnT7ShD.jpeg

Bij sommige kuren bekijken we tussentijds het effect van de behandeling. U krijgt dan bijvoorbeeld een CT-scan na een aantal maanden, of een onderzoek naar tumormarkers. Of u komt voor controle. We bespreken van tevoren met u of, wanneer en hoe dit bij u gebeurt. Het kan zijn dat uw behandeling na deze controles wordt aangepast.

Hoe lang duurt de behandeling?

4N7OMmZttOXOGRJflV7DVDtatfoERwX8SyzVjVGr.png

De duur van de behandeling verschilt afhankelijk van het doel, het schema, dosering, soort kanker, soort medicatie en het effect van de medicatie. De behandeling kan dan ook weken, maanden of zelfs jaren duren. Ook staat u daarnaast vaak langdurig onder controle.

Ondersteunende medicatie

tijdens en na toediening van immunotherapie

Medicatie tegen misselijkheid en braken

Mp2EIftaSMAkyd7EHOsQeODE89bRNpj3c5tGzB4C.png

Tijdens en na de immunotherapie kunt u medicijnen krijgen om bijwerkingen te verminderen, te voorkomen of om allergische reacties te behandelen. Dit kunnen bijvoorbeeld medicijnen zijn tegen misselijkheid of middelen die allergische reacties bestrijden.

Het is belangrijk om direct bijwerkingen of veranderingen in uw gezondheid aan uw behandelend team te melden.

Daarnaast kunt u ook andere ondersteunende medicijnen krijgen. Deze medicijnen krijgt u op de afdeling of via uw eigen apotheek.

Medicijnen

TudQy8IXALkrzJA0WuBz4DGvs98CcVACEffkSKU3.png

Ondersteunende medicijnen

  • Anti-emetica: Om misselijkheid en braken te verminderen, zoals aprepitant, metoclopramide of ondansetron.

  • Corticosteroïden: Zoals dexamethason, om ontstekingen en allergische reacties te verminderen.

  • Antihistaminica: Zoals clemastine, om allergische reacties te behandelen.

  • Loperamide: Bij diarree.

  • Atropine: Om de vorming van slijm en speeksel te remmen en de luchtwegen te verwijden.

  • Mesna: Om de blaas en urinewegen te beschermen tegen irritatie door bepaalde cytostatica.

  • Pamidroninezuur: Om botafbraak te remmen.

  • Ranitidine: Om de hoeveelheid maagzuur te verminderen.

  • Andere: Afhankelijk van de specifieke situatie en bijwerkingen kunnen ook andere medicijnen worden voorgeschreven. 

Contact opnemen

Wanneer u thuis klachten blijft houden van misselijkheid, neem dan contact op met de casemanager oncologie. Zij kan dan, in overleg met uw behandelend specialist, andere medicijnen voorschrijven. Meld eventuele veranderingen in de medicatie bij het volgende polikliniekbezoek aan de (verpleegkundig) specialist.

Bijwerkingen medicijnen

IdY1vThB68PS2It3NtPKdAND8ndyDX6PZyTQgjAI.png

Een bijwerking van de Kytril®/Akynzeo® is verstopping(obstipatie). Wanneer u hier problemen mee krijgt kunt u een recept voor een laxeermiddel.

Een andere bijwerking is hoofdpijn. U kunt hiervoor paracetamol tabletten 500 mg (maximaal 4x daags 1000 mg) of zetpillen van 1000 mg (maximaal 4x daags) gebruiken. Paracetamol is verkrijgbaar bij drogist of apotheek.

Een bijwerking van de Dexamethason is dat u de eerste 24 uur een rood gezicht kunt krijgen (soort opvlieger).

Leefregels

Wat kan ik doen?

Gezond eten

XAoRwNtvC6kYVbKGwej2hjGPsKTd52k6297dFk1g

Als u ziek bent is goede voeding belangrijk. Zo versterkt u uw weerstand en conditie tijdens de behandeling. Zorg ervoor dat er genoeg energie, eiwitten, vocht, vitamines en mineralen in uw voeding zit.

Gebruik in de dagen rond de behandeling geen voedingssupplementen met visolie. Eet dan ook geen vette vis, zoals haring of makreel.

Vermijd kruiden zoals Sint-janskruid, kurkuma en Chinese kruiden. Deze hebben een nadelig effect op de behandeling.

Bespreek met uw arts welke supplementen en vitaminen u slikt. In sommige gevallen moet u daarmee stoppen.

Kijk voor meer informatie over gezond eten op voedingenkankerinfo.nl.

Vindt u dit lastig of u wilt advies, overleg het met uw arts of casemanager. Zij kunnen u in contact brengen met een gespecialiseerde diëtist.

OTsGUqqiQsQW59xABBqNkw1F881x6JkEhFMPDL46

Eiwitten eten

Eiwitten zijn belangrijke bouwstoffen van het lichaam. Kanker en de behandeling ervan verhogen de behoefte aan eiwitten. Het eten van voldoende eiwitten zorgt voor:

  • het behoud van uw spieren;

  • ondersteunt uw immuunsysteem;

  • zorgt voor het behouden of verbeteren van je conditie.

Eiwitten zitten vooral in vlees, vis, kaas, eieren, brood, graanproducten, peulvruchten , noten en paddenstoelen. Het lichaam neemt dierlijke eiwitten makkelijker op, de zogenoemde eiwitkwaliteit is hoger.

HfYVNWuFeTV9QfpfDTpQkryYXYR4QeKjIskLiUoy

Vezels eten

Kanker en de behandeling ervan kunnen invloed hebben op je darmen. Vezels helpen je darmen gezond te houden. Vezelrijk eten kan, samen met voldoende vocht, helpen klachten zoals diarree of verstopping te verminderen.

Voedingsmiddelen die extra vezelrijk zijn, zijn volkoren producten zoals volkorenbrood en volkorenpasta, zilvervliesrijst, ontbijtgranen (bijvoorbeeld muesli of havermout), groente, fruit, peulvruchten en noten.

xq8PmmRRfVzS5HNz7CDcO60yIY3OzlDOjj5TNvSj

Vocht drinken

Vocht is belangrijk voor:

  • de opname van voedingsstoffen;

  • het transport van voedings- en afvalstoffen in het lichaam

  • het regelen van de lichaamstemperatuur.

Chemotherapie is vaak schadelijk voor de nieren. Door voldoende te drinken bescherm je je nieren. Probeer minimaal 2 liter vocht, bijvoorbeeld water per dag te drinken.

ktkAGz5Lb8pCNOH8IgnD3T937nerViPXEbzW0m4s.png

Matig uw alcoholgebruik

Tijdens de behandeling is het verstandig om uw alcoholgebruik te matigen. Neem 24 vóór tot 48 uur na kuur geen alcohol.

Bewegen is goed voor lichaam en geest

tbn0LGoN7rGkvxWoqUT3o1gRVJzmNUKZyDPfOWyZ

Kanker en de behandeling van kanker vragen veel van uw lichaam. Vaak gaat uw uithoudingsvermogen achteruit, neemt uw spierkracht af en bent u erg moe. Ook psychisch kan het zwaar zijn. Het lijkt misschien logisch om veel rust te nemen tijdens of na de behandeling, maar bewegen is óók goed voor je lichaam en geest. Probeer daarom actief te blijven, bijvoorbeeld door te fietsen, te wandelen of nar de sportschool te gaan.

Voor meer informatie over bewegen en kanker, zie kanker.nl,

Uw arts of casemanager kunnen u in contact brengen met een onco-fysiotherapeut. Hij of zij bepaalt met u welke beweging u het beste kan helpen in uw behandeling.

Swt7Xzt9Eum4qYrPHFTrDGXASUxgu5lm33LDiB9A

Voordelen

Bewegen tijdens en na de behandeling heeft veel voordelen.

  • Het helpt bij vermoeidheid, angst en depressie.

  • Het helpt om uithoudingsvermogen en spierkracht te behouden tijdens de behandeling.

  • Het helpt om uithoudingsvermogen en spierkracht weer op te bouwen na de behandeling. Dit zorgt voor een sneller herstel.

  • Het zorgt voor minder klachten zoals misselijkheid en pijn en om beter te slapen.

Het helpt de chemotherapie beter de doorstaan en de behandeling vol te houden!

Blijf op uw normale gewicht

kmKthzUJ0rTWIRcGeWB2CmN5lPGj4wWJp1z0SItn

Uw ziekte kan er voor zorgen dat u minder eetlust heeft. Ook kan u in een korte periode afvallen. Dit is niet goed voor uw behandeling, omdat uw behandeling op uw lichaam wordt afgestemd. 

Het is belangrijk om tijdens de behandeling niet af te vallen of aan te komen. Als u wilt afvallen, doe dit dan in overleg met uw behandelaar.

Stop met roken

6VaQHZA2RiGa2fxdTbULLxDc5Ri6yPGWSffWTnnm.png

Rookt u? Stop met roken. Roken heeft een nadelig effect op de behandeling.

Hulp nodig bij het stoppen met roken? Kijk op de website van Sinefuma

Omgaan met angst en zorgen

oQNsTrRuEiTV7mGs1rucgJTWMeE8DZc7P2E3qyIm

Voelt u zich vaak angstig? Of heeft u langere tijd last van angst, bijvoorbeeld thuis, in relaties of op uw werk? Bespreek dit dan met een zorgverlener. Je kunt hiervoor terecht bij:

  • uw behandelend arts of casemanager;

  • uw huisarts;

  • de praktijkondersteuner van uw huisarts voor de GGZ (POH-GGZ).

Hij of zij bepaalt met u welke ondersteuning u kan helpen. Zij kunnen u in contact brengen met een maatschappelijk werker, ergotherapeut of psycholoog.

wfMA3LbDXW8aRCjRrXvBCq8yY7B56UxOf1BVtBqg

Uit evenwicht

Kanker krijgen is een ingrijpende levensgebeurtenis. het kan u uit uw evenwicht brengen en ervoor zorgen dat u zich bedreigd voelt. Veel mensen brengen kanker ook in verband met de dood.

Er komt veel op u af:
onderzoeken, behandelingen, de controles in het ziekenhuis. Dat brengt spanning en onzekerheid met zich mee. Ook kan er veel veranderen, zowel op lichamelijk, psychisch, sociaal als financieel gebied.

8kNKfHBkz1ojmKqT43Mp7IantHKbZknuCEBTY7eS

Angst is normaal

Dat u zich angstig voelt, is begrijpelijk. Angst is een normale reactie op alles wat je overkomt en wat je meemaakt. Veel mensen met kanker zijn bang.

De een heeft er meer last van dan de ander. Ook dat is normaal, want ieder mens en iedere situatie is verschillend.

Het kan helpen om met anderen over uw angst te praten: met naasten, met lotgenoten, zorgverleners of met iemand van de kanker.nl Infolijn. Zij kunnen u steunen of u tips en adviezen geven.

Bijwerkingen

Waarom ontstaan bijwerkingen?

Immuuntherapie beïnvloedt je afweersysteem, waardoor er soms bijwerkingen kunnen optreden. Gelukkig zijn de meeste bijwerkingen goed te behandelen en verdwijnen ze weer.

De meest voorkomende zijn huiduitslag, jeuk, diarree, koorts, spierpijn schildklierstoornissen, benauwdheid en vermoeidheid. De meeste van deze bijwerkingen zijn goed te behandelen, maar hoe eerder de behandeling begint hoe beter. 

We vragen u daarom om bij klachten laagdrempelig contact op te nemen met de casemanager. Ook als u niet zeker weet of het een bijwerking betreft.

- Benauwd zijn

Benauwd zijn

Bijwerkingen immunotherapie

Als u benauwd bent, heeft u moeite met ademen. Het voelt alsof u te weinig lucht krijgt. Dit kan u een angstig en gespannen gevoel geven.

xPlmJbFcl2Iqh7j5pdr5iAKKiLMf77IDflvATMrT

Wat merkt u?

  • kortademig zijn

  • moeite om adem te halen als u rust, eet of praat

  • snel ademen

  • piepend ademen

  • pijn bij het ademen

  • snelle hartslag

Wat kunt u zelf doen?

  • Zoek balans en wissel momenten van inspanning en ontspanning/rust met elkaar af. 

  • Neem de tijd voor dingen die energie kosten. Verdeel activiteiten bijvoorbeeld in kleinere stappen.

  • Vraag familie, vrienden en kennissen om te helpen.

  • Zit of lig in een houding waarbij uw longen ruimte krijgen. Probeer bijvoorbeeld eens wat rechterop te gaan zitten.

  • Doe ademhalingsoefeningen. Een (oncologisch) fysiotherapeut kan u hierbij helpen.

  • Doe ontspanningsoefeningen. Meditatie of luisteren naar muziek kan helpen om een minder benauwd gevoel te hebben.

  • Zorg voor frisse lucht in huis voor luchtventilatie. U kunt bijvoorbeeld een ventilator gebruiken.

  • Rookt u? Stop dan met roken.

  • Neem direct contact op met uw casemanager als u:

    • benauwd bent tijdens of na uw behandeling en deze niet verbetert.

    • pijn heeft bij het ademen.

    • moeite heeft met praten door het benauwd zijn.

    • duizelig of zwak bent.

- Hoofdpijn

Hoofdpijn

Bijwerkingen immunotherapie

Door de behandeling kunt u last krijgen van hoofdpijn. Dit kan gepaard gaan met een overgevoeligheid voor prikkels als licht en geluid.

hjDqN4lpFa4e1wB2vzqUNzO5UMP5XbfOd8m1QdYP

Wat kunt u zelf doen?

  • Vermijd een prikkelende omgeving, zorg voor een rustige ruimte, eventueel verduisterd.

  • Probeer met koude kompressen op het hoofd de pijn te verlichten.

  • Overleg met uw behandelend arts over het gebruik van pijnstillers.

- Huidproblemen

Huidproblemen

Bijwerkingen immunotherapie

Droge huid

sTGwQWDM51GSjjrONA6eVVsc19cKT4IgHgXikOUi.png

Door de behandeling kunt u huiduitslag krijgen. Een veel voorkomende huiduitslag is een allergische reactie op medicijnen.

Wat merkt u?

  • Droge en gevoelige huid.

  • Donkere of lichtere vlekjes op de huid.

  • Verbranding van de huid na blootstelling aan zonlicht.

  • Pukkeltjes of puistjes.

  • Jeuk.

  • Roodheid.

Wat kunt u zelf doen?

  • Droog uzelf goed af na het wassen of douchen, vooral op plaatsen waar huidplooien elkaar raken.

  • Door krabben kunnen wondjes en infecties ontstaan. Probeer dus niet te krabben. Het helpt om uw huid vet te houden.

  • Tegen de jeuk kunt u een zalf gebruiken met een verkoelende werking.

  • U mag gewoon naar buiten met zonnig weer, bijvoorbeeld om te wandelen of fietsen. Belangrijk is wel dat u zich goed insmeert. Gebruik zonnebrandcrème met beschermingsfactor 30 of hoger.

  • Vermijd felle zon en ga niet onder de zonnebank en bescherm de huid met zonnebrandcrème.

  • Gebruik bij voorkeur vochtinbrengende douchecrème (geen zeep) en lauwwarm water.

  • Douche niet te lang, maximaal 7 minuten.

  • Gebruik in ieder geval 2 keer per dag een vochtinbrengende alcoholvrije crème, vooral na het douchen of wassen. Liefst zonder parfum.

  • Baardhaar kunt u het beste elektrisch scheren. Gebruik geen chemische ontharingsmiddelen, deze zijn te agressief voor uw huid.

  • Draag zoveel mogelijk katoen. Dit irriteert de huid minder dan synthetische stoffen.

  • Bij acné-achtige uitslag schrijft de arts of verpleegkundig specialist u mogelijk een medicinale zalf voor. Soms krijgt u een verwijzing naar de dermatoloog.

- Invloed op   vruchtbaarheid

Invloed op vruchtbaarheid

Bijwerkingen immunotherapie

Invloed op vruchtbaarheid

M3WPfj47mUPCMX48Ktd6BT10dpbaBKLmSrTrfFVD.png

Als u in de vruchtbare leeftijd bent, overleg dan met uw behandelend specialist welke consequenties de behandeling op de vruchtbaarheid heeft.

Het is belangrijk om tijdens de behandeling niet zwanger te worden. Immunotherapie kan namelijk schadelijk zijn voor het ongeboren kind.

Meestal raadt de arts aan om tot minstens 6 maanden na de behandeling een voorbehoedsmiddel te gebruiken. Langer na de behandeling is er geen risico meer dat het ongeboren kind schade oploopt. Overleg altijd met uw arts als u een kinderwens hebt.

Invloed op seksualiteit

T4qCdQfF5Y9oJHMgZzJigPV256lMXKRdSPwyuoaW

Het hebben van gemeenschap tijdens de kuren hoeft geen probleem te zijn. Door de bijwerkingen van de kuren kan de zin in vrijen echter verminderd zijn. De behoefte aan tederheid en elkaar knuffelen kan juist toenemen. Door de medicijnen kan de vagina droger worden. Bij vrijen kan dan een glijmiddel gebruikt worden.

Invloed op de menstruatie

yKHKKQF3SXOHEM68eA0Km7KOeirdf84nqvX1ht2l.png

Chemotherapie kan de menstruatie beïnvloeden.

  • De menstruatie slaat een keer over.

  • De menstruatie blijft helemaal weg.

  • U krijg last van overgangsklachten.

  • De bloedingen worden heftiger dan normaal.

Deze klachten kunnen weer verdwijnen na de behandeling. Chemotherapie kan ook tot gevolg hebben dat de menstruatie niet meer terugkomt en u in de overgang komt.

Belangrijk

Contact opnemen

Neem contact op met uw casemanager oncologie als u problemen op dit gebied wilt bespreken .

Meer informatie

Qj1pv3v3hY057gZ9ekSq6DFhjo016YziYJVXSDeb

Meer informatie over vermoeidheid bij kanker kunt u lezen op de site van de Nederlandse Kankerbestrijding.

- Minder bloedcellen

Minder bloedcellen

Bijwerkingen immunotherapie

Invloed op de werking van het beenmerg

H3Bti5gBKgrloOzBrhQKHF3HEgNvzienIh22Ousk

In het beenmerg worden nieuwe bloedcellen aangemaakt. Immunotherapie kan deze aanmaak remmen. Om deze reden is het van belang dat uw bloed regelmatig wordt gecontroleerd.

54cQd0TAAMyhcByRWPh3pI5wA8dvBzClhv8pEwCZ.png

Weinig witte bloedlichaampjes

Een verminderd aantal witte bloedlichaampjes (leukocyten) geeft verhoogde kans op infectie. Deze kans is het grootst 10 tot 14 dagen na elke kuur. Soms kan hierdoor koorts optreden.

pT1SKwKDLq8JWPBHmzn2TfQlFecxbHxh8yW9iwNW

Weinig bloedplaatjes

Een verminderd aantal bloedplaatjes (trombocyten) geeft verhoogde kans op blauwe plekken, een bloedneus, bloedend tandvlees en een verhevigde menstruatie.

Bij het spontaan ontstaan van blauwe plekken en/of het regelmatig voorkomen van een moeilijk te stelpen bloedneus, dient u contact op te nemen met het ziekenhuis.

BhKxq1TVlydXJDfOuIO36aantImLxptcmgop9HG1

Weinig rode bloedlichaampjes

Een verminderd aantal rode bloedlichaampjes (Hb) veroorzaakt bloedarmoede. Hierdoor kunt extra vermoeid zijn. Soms kan een bloedtransfusie noodzakelijk zijn.

Extra vitaminen of ijzertabletten

87T67yqRkLxnoJKfx9KkDaslTXRIKmo86Hh6YDYF

In het algemeen heeft gebruik van extra vitaminen en/of ijzertabletten geen invloed op het herstel van het beenmerg.

- Mondproblemen

Mondproblemen

Bijwerkingen immunotherapie

Irritatie van het mondslijmvlies

ukeGp5viyFnA6aGldfpVzk2UcKhgcKA6p3Nme0pi

Normaal vormt het mondslijmvlies een bescherming tegen het binnendringen van allerlei bacteriën, schimmels en virussen die in de mond voorkomen. Door immuuntherapie kan het slijmvlies van uw mond veranderen. Er zijn mensen die in meer of mindere mate last krijgen van een droge mond. Ook ontstekingen in de mond komen voor.

Wat merkt u?

  • Droge mond.

  • Gevoeligheid bij het eten of drinken van zure of gekruide spijzen en dranken.

  • Gevoeligheid voor de temperatuur van eten of drinken.

  • Slechte adem.

  • Snel bloedend tandvlees.

  • Taai speeksel.

Wat kunt u zelf doen?

  • Smeer uw lippen 4 keer per dag dun in met vaseline uit een tube, zodat er minder snel kloofjes ontstaan.

  • Drink regelmatig kleine hoeveelheden water, ook tijdens het eten.

  • Als er blaasjes of andere pijnlijke plekjes in uw mond ontstaan, laat dit dan aan uw arts zien.

  • Als u een gebitsprothese draagt, zorg dan voor een goed passende prothese en laat hem ’s nachts het liefst uit.

- Vermoeidheid

Vermoeidheid en verminderde energie

Bijwerkingen immunotherapie

2uFlLlVloXvQvMzx48ID2k3onrz0BAxkUJKHaoub

Wat merkt u?

  • (Ernstige) lichamelijke vermoeidheid.

  • Beperking in het dagelijks leven.

  • Slaapproblemen.

  • Concentratieproblemen.

  • Vergeetachtigheid.

  • Emotioneel reageren.

  • Piekeren.

  • Angstig zijn.

Wat kunt u zelf doen?

  • Neem voldoende tijd om te rusten.

  • Verdeel de activiteiten die u wilt doen of moet doen over de dag of over de week.

  • Probeer uw conditie op peil te houden door toch in beweging te blijven. Probeer elke dag 30 minuten te bewegen of te sporten. De tijd kunt u ook verdelen over de dag, bijvoorbeeld 2 keer 15 minuten. De vermoeidheid gaat namelijk niet over door veel te rusten.

  • Zorg voor een goede en regelmatige nachtrust.

  • Bespreek uw problemen met uw naasten.

  • Maak gebruik van de hulp die u wordt aangeboden door familie of vrienden. U heeft dan meer tijd, en mogelijk meer energie, voor de dingen die u leuk vindt.

  • Stel nieuwe grenzen aan de mogelijkheden/beperkingen.

  • Stel prioriteiten: durf nee te zeggen.

Neem voldoende tijd om te rusten

TudQy8IXALkrzJA0WuBz4DGvs98CcVACEffkSKU3.png

U zult merken dat u tijdens en soms ook na de behandeling minder energie heeft, sneller vermoeid raakt en emotioneel kunt zijn. Houd hier rekening mee in uw dagelijks leven. Neem voldoende tijd om te rusten, neem bijvoorbeeld ’s middags een uurtje rust.

Accepteer hulp

iynTT1J013sh85xydxHU2boG3OFhI4LimfkHxEGu

Als u hulp wordt aangeboden door familie of vrienden, durf deze dan te accepteren. U heeft dan zelf wat meer tijd en mogelijk meer energie voor dingen die u leuk vindt.

Meer informatie

Qj1pv3v3hY057gZ9ekSq6DFhjo016YziYJVXSDeb

Meer informatie over vermoeidheid bij kanker kunt u lezen op de site van de Nederlandse Kankerbestrijding.

- Ontlastingsproblemen

Ontlastingsproblemen

Bijwerkingen immunotherapie

Verandering van uw ontlastingspatroon

XmnF0hS6yYobupVvOeRyatX6EF9jwPogGfRpaZBP.png

Immunotherapie kan het slijmvlies van de darmen irriteren, waardoor u last kunt krijgen van diarree, dunne of slijmerige ontlasting of bloed bij de ontlasting.

Diarree

  • Zorg dat u voldoende drinkt, minimaal 2 liter vocht per dag.
    Dit zijn 16 kopjes of 14 bekers.

  • Gebruik per dag een aantal koppen bouillon, tomaten- of groentesoep om uw zouten aan te vullen.

  • Gebruik regelmatig kleine maaltijden zonder gasvormende producten zoals: kool, ui en prei.

  • Wees matig met het gebruik van suiker.

Heeft u langer dan 48 uur waterdunne diarree, neem dan contact op met uw casemanager oncologie.

Verstopping

  • Zorg dat u voldoende drinkt, minimaal 2 liter vocht per dag.

  • Gebruik een vezelrijke voeding: maak ruim gebruik van bruin of volkoren brood, groenten en fruit.

  • Probeer zoveel mogelijk te bewegen.

  • Vertel uw arts dat u last heeft van verstopping. Hij kan u medicijnen voorschrijven of u doorverwijzen naar een diëtist.

Heeft u langer dan 2 dagen geen ontlasting gehad, neem dan contact op met uw casemanager oncologie.

- Oogproblemen

Oogproblemen

Bijwerkingen immunotherapie

Verandering ogen/het zien

UnR6srBk9D40wEYOWsofjd792PXpQ4sjx28onf0O

Door de behandeling kunnen er veranderingen optreden aan de ogen/het zien.

Wat merkt u?

  • Wazig of dubbelzien.

  • Geel oogwit

  • Ontsteking/roodheid van de ogen.

Heeft u last van pijnlijke ogen? Meld dit bij uw behandelend specialist. Deze kan oogdruppels voorschrijven

-  Pijn in spieren of gewrichten

Pijn in spieren of gewrichten

Onderkop

Pijn in spieren of gewrichten

BFcR0wQQ7LvHcSHKXqGTffCZh9HsBr5Jl1IrC8V7.png

Door de behandeling kunt u pijn krijgen in de spieren, gewrichten of botten. Klachten hierbij kunnen zijn:

  • spierpijn (overal in het lichaam, zoals nekpijn, rugpijn, beklemmend gevoel op de borst, pijn aan de ledematen etc)

  • gewrichtspijn

  • te hoge spierspanning (spierspasmen)

  • pijn in de botten (botpijn)

Advies

  • u kunt 500 tot 1000 mg paracetamol gebruiken tegen hoofdpijn, spierpijn en pijn in de botten (maximaal 3 maal daags tot een dagmaximum van 3000 mg)

  • nemen de klachten in de dagen na de behandeling niet af of wordt het zelfs erger? Neem dan contact op met uw behandelend arts.

- Voedingsproblemen

Voedingsproblemen

Bijwerkingen immunotherapie

Verminderde eetlust, misselijkheid en braken

Mp2EIftaSMAkyd7EHOsQeODE89bRNpj3c5tGzB4C.png

Tegenwoordig zijn misselijkheid en braken meestal goed te voorkomen met medicijnen. Krijgt u te maken met verminderde eetlust of misselijkheid, dan kunt u zelf uw eetpatroon aanpassen.

Wat kunt u hier zelf tegen doen?

x5txyylyG2UW7J9bqEUweJInaSZiDlWu1cGCcA8Z
  • Het is belangrijk dat u tijdens en na de kuur veel drinkt.
    Drink 1.5 tot 2 liter vocht per dag, omdat er extra afvalstoffen uit het lichaam moeten worden verwijderd. Te weinig drinken kan een misselijkheid vergroten en bijdragen aan een vieze smaak in de mond.

  • Eet op tijdstippen dat u minder misselijk bent, zelfs eventueel ’s nachts als u wakker bent.

  • De aanblik van een groot bord vol eten is vaak ontmoedigend.
    Stem de grootte van de maaltijd af op uw eetlust.

  • Gebruik regelmatig kleine maaltijden.
    Een lege maag kan namelijk ook een misselijk gevoel geven.

  • Warme gerechten kunnen tegenstaan.
    Een alternatief is bijvoorbeeld een koude maaltijdsalade. Deze smaakt vaak beter en is even ‘gezond’.

  • Laat uw maag weer langzaam wennen aan vast voedsel als u heeft overgegeven. Neem bijvoorbeeld een beschuitje of cracker. Forceer niet!!

Smaakverandering

4QwcP1TNPcg3dVBLXwcqpsdKBlbazmuhAC68j7wT.png

Smaakverandering kan leiden tot verminderde eetlust. Hier is weinig tegen te doen.

  • Probeer veel verschillende producten uit. Soms kan het Smaak Kompas u hierbij helpen.

  • Als u last van een metaalsmaak heeft kan het gebruik van plastic bestek prettiger zijn.

  • Als u weinig proeft, is het extra belangrijk dat het eten er aantrekkelijk uitziet.

  • Wanneer het eten u weinig smaakt, kunnen zure producten lekker zijn (yoghurt, kwark, slaatjes).

Belangrijk

Wanneer contact opnemen?

Neem contact op met uw casemanager oncologie:

  • wanneer u, ondanks de medicijnen tegen de misselijkheid, klachten blijft houden;

  • indien u gedurende een lange periode nauwelijks kunt eten;

  • wanneer u ongewenst afvalt.

Dieet en diëtist

5J0agJivZSTtQ7SEX1yt7Wx2PYScdvVXvOeUXGUc

U hoeft geen speciaal dieet te volgen tijdens de behandeling, alle voedingsmiddelen zijn toegestaan. Als u een bepaald dieet had, overleg dan met de diëtist of u dit dieet tijdens de behandeling moet blijven volgen.

Overleg uw voedingssupplementen

ErJc2OiWv9lMsknd1jMmncF7IaMHZ7YutSohTVpr

Bijwerkingen van de behandeling worden mogelijk minder door het gebruik van supplementen. Toch is het onverstandig om supplementen in een hoge dosis te gebruiken. Het is niet uitgesloten dat hoge doses supplementen de behandeling tegen kunnen werken.

Als u door uw ziekte of door de bijwerkingen van uw behandeling niet goed of onvoldoende kunt eten, kunt u mogelijk een tekort krijgen aan bepaalde vitamines en mineralen. Als behandelingen mogelijk en zinvol zijn is dat ongewenst. Het is dan belangrijk uw voedingsinname door een diëtist te laten berekenen. Zij kan u aan de hand van de resultaten adviseren of een aanvulling nodig is. Vitamines en mineralen in de vorm van een supplement kunnen dan tijdelijk een nuttige aanvulling zijn.

Kies voor een supplement met maximaal 100% van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid. Op het etiket kunt u lezen hoeveel een capsule of tablet van een bepaalde vitamine bevat en wat een veilige dosis is.

Ook groenten fruitconcentraten in capsules en drankjes worden als (natuurlijk) vitaminesupplement aangeboden. In alle gevallen geeft het etiket aan wat er wel of niet in zit. Als u weer beter gaat eten, of als u start met het innemen van verrijkte voeding of drink- of sondevoeding, kunt u weer stoppen met het supplement.

Geen probiotica

6P9BwmG8Vwf4slFCTM7frrfVmhAbeOIrpQKJpTzb

Vanwege de onzekerheid van het gebruik van probiotica tijdens de behandeling raden we het af om dergelijke producten te gebruiken. Het gebruik van probiotica zou gevaarlijk kunnen zijn bij ernstige ontstekingen van het darmslijmvlies.

Voedingsmiddelen met probiotica zijn onder andere Yakult, Actimel, Vifit LGG, Activia. Meer informatie over voeding (bijvoorbeeld soja, kruidensupplementen) is te lezen op de website: www.voedingenkankerinfo.nl

Belangrijk

Geen grapefruits

wY1oIlkgrzuEzLaIXvD1hF90SkKeCylAFwQ42AB6

Er wordt afgeraden om tijdens de periode van chemotherapie grapefruit en kruisingen van grapefruit (zoals Pomelo, ugli, mineola, tangelo en de zure sinaasappel (ook wel Sevilla sinaasappel genoemd) te eten – of het sap van deze vruchten te drinken.

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat grapefruit negatieve effecten kan hebben op de behandeling. Dat komt omdat deze vruchten stoffen bevatten die ervoor zorgen dat de cytostatica niet goed wordt afgebroken door het lichaam. Welke stoffen dit precies zijn is nog onduidelijk.

Sinaasappels, mandarijnen en citroenen bevatten dit stofje niet. Daarom kunt u die wel veilig eten.

Overleg gebruik alcohol

z3BPsrdIniAU8esEyzCx2ZFVnvtZcK8lF1tYlZnQ

Het gebruik van alcohol is tijdens de behandeling in sommige gevallen toegestaan. Als u het prettig vindt, kunt u (met mate) een pilsje, glas wijn of andere alcoholhoudende drank nemen, tenzij het gebruik van bepaalde medicijnen dat ongewenst maakt.

Overleg dit wel altijd met de verpleegkundige/casemanager.

- Verandering bij het plassen

Verandering bij het plassen

Bijwerkingen immunotherapie

U kunt merken dat er veranderingen zijn bij het plassen (urineren).

Wat merkt u?

  • Minder urine (plas) aanmaken.

  • Pijn bij het plassen.

  • Verandering van kleur en/of geur van de urine.

  • Vocht vasthouden in benen, voeten, handen.

Wat kunt u zelf doen?

  • Drink minimaal 1.5 liter vocht op een dag.

Heeft u 1 of meer van deze klachten? Neem dan binnen 24 uur contact op met de arts of verpleegkundig specialist.

Lange termijn

Immunotherapie op de lange termijn

Mogelijke gevolgen voor de lange termijn

vN4subcXQ7dG823LRcrtxNxC7TRKDMz886oEC4zx.png

Immunotherapie kan op lange termijn schadelijke gevolgen hebben. Uw zorgverlener bespreekt deze gevolgen uitgebreid met u en helpt u hierbij.

  • Vermoeidheid
    Veel voorkomende bijwerking, die maanden of zelfs jaren na de behandeling kan aanhouden. 

  • Cognitieve klachten
    Concentratieproblemen en andere mentale uitdagingen kunnen voorkomen. 

  • Hormonale veranderingen
    Hypofyse-, schildklier- of bijnierproblemen zijn mogelijk. 

  • Hart- en vaatziekten
    Er is een mogelijk verband tussen immunotherapie en een versnelde aderverkalking, wat kan leiden tot een verhoogd risico op hartinfarcten en beroertes. 

  • Huidproblemen
    Droge huid, jeuk en huiduitslag kunnen optreden. 

  • Maag-darmklachten
    Diarree is een veel voorkomende bijwerking. 

  • Emotionele veranderingen
    Stemmingswisselingen en angst kunnen voorkomen. 

  • Impact op organen
    Ontstekingen van de longen, nieren, lever of andere organen kunnen optreden. 

  • Veranderingen in de bloedsuikerspiegel
    Teveel suiker in het bloed is een mogelijke bijwerking. 

  • Invloed op de vruchtbaarheid
    Vruchtbaarheidsproblemen zijn mogelijk. 

Belangrijk

Het is cruciaal om alle bijwerkingen, zowel acute als late, te melden aan het behandelend team. Vroege herkenning en behandeling van bijwerkingen zijn essentieel voor een goed herstel. 

Contact opnemen

Belangrijk

Wanneer contact opnemen?

l7eiyFTvhI90b5f1Cn6P0MqsVxisWw0FOyqbSF0Y.png

Neem contact op als:

  • u koorts heeft; temperatuur boven de 38,5˚C.

  • u spontaan grote of meerdere blauwe plekken krijgt.

  • u last krijgt van overgeven of diarree die langer dan 24 uur aanhoudt.

  • u bloed in de ontlasting of urine heeft.

  • u slijm of bloed ophoest.

  • u rillerig bent of koude rillingen hebt.

  • benauwd bent in rust

  • pijn op de borst heeft

  • een onregelmatige hartslag heeft.

  • u aanhoudende bloedingen heeft bijvoorbeeld een bloedneus of bij bloedende wondjes (langer dan 15 minuten).

Vragen

en uw rechten en regels

a1i8vXIEuD0ysb4jbDdVnBli9atP6XieiFAFpqwq.png

Vragen?

Stel die dan tijdens uw volgende bezoek. Natuurlijk kunt u ook bellen. Het Oncologisch Centrum Deventer is bereikbaar via (0570) 53 63 73.

Rechten en regels. Kent u ze?

XtfhaxB1hkb1U0FjvyGrdd6fgbnXOkFtyVkpFgHo.png

Wij doen er alles aan om u de beste zorg en behandeling te geven. Dat doen we samen met u. Voor zowel u als de zorgverlener zijn er rechten en plichten. Het is belangrijk dat u ze kent. Bijvoorbeeld wat mag ik van mijn zorgverlener verwachten? Waar kan ik mijn medische gegevens inzien? Wat houdt het recht op privacy in? U leest ze op https://www.dz.nl/patient/rechten-en-regels.

Verdiepende informatie

Video

Wat is kanker?

Voorlichtingsmateriaal Deventer Ziekenhuis

tNVUGQVZD32DhURIeQLCru3Wge0UHvaIZP7Wlhcq.png

De casemanager oncologie beschikt ook over allerlei (digitale) folders en brochures die op uw situatie van toepassing kunnen zijn. Deze informatie is ook op de verpleegafdeling A2/E2 en het Oncologisch Centrum Deventer (route 87) te verkrijgen.

Mocht u vragen hebben naar aanleiding van wat u hebt gelezen, dan kunt u deze stellen bij uw behandelend arts of bij de casemanager oncologie

Kijk voor meer informatie op dz.nl.

Meer informatie

Qj1pv3v3hY057gZ9ekSq6DFhjo016YziYJVXSDeb

Wilt u meer weten over de behandeling van kanker? Bekijk de volgende websites: