Inleiding
IVF en ICSI-behandeling
Binnenkort komt u naar het Deventer Ziekenhuis voor een IVF of een ICSI-behandeling. Hier leest u meer over de behandeling en krijgt u instructies over de voorbereiding en nazorg.
IVF in het kort

IVF (in-vitrofertilisatie) is een behandeling bij verminderde vruchtbaarheid. Hierbij worden eicellen en zaadcellen samengebracht in een laboratorium om bevruchting te laten plaatsvinden.
Normaal rijpt er elke maand één eicel. Bij IVF wordt hormonale stimulatie gebruikt om meerdere eicellen (vijf tot vijftien) tegelijkertijd te laten rijpen, wat de kans op succes vergroot. De eicellen worden uit de follikels gehaald via een punctie.
Als eigen sperma wordt gebruikt, levert de partner sperma in bij de fertiliteitsafdeling. In het laboratorium worden de beste zaadcellen geselecteerd en samengebracht met de eicellen. Na bevruchting ontwikkelt de eicel zich tot een embryo, dat vervolgens in de baarmoeder wordt geplaatst. Een zwangerschap ontstaat als het embryo zich innestelt.
Wie komen er in aanmerking voor IVF?

U komt in aanmerking voor IVF als er bij u en/of uw partner sprake is van:
Afgesloten of verwijderde eileiders
Langdurige uitblijvende zwangerschap zonder duidelijke oorzaak
Geen zwangerschap na andere vruchtbaarheidsbehandelingen (bijv. IUI)
Geen zwangerschap na minimaal twaalf donorinseminaties
Ernstige endometriose
Verminderde spermakwaliteit
Hormonale stoornissen
Verminderde werking van de eierstokken
Eiceldonatie (bijv. door onvoldoende eicellen)
Voor start chemotherapie bij kankerbehandeling
ICSI in het kort

ICSI is een vorm van IVF, waarbij hetzelfde proces wordt gevolgd, maar het laboratoriumgedeelte verschilt. Bij ICSI wordt één zaadcel per eicel ingebracht met een dun pipet. Na injectie worden de eicellen in een schaaltje met kweekvloeistof geplaatst en in een kweekstoof bewaard. Na bevruchting wordt het embryo in de baarmoeder geplaatst.
Wie komen er in aanmerking voor ICSI

U komt in aanmerking voor ICSI als bij u en/of uw partner sprake is van:
Zeer laag aantal zaadcellen (minder dan 1 miljoen bewegende zaadcellen)
Geen bevruchting van eicellen bij een IVF-behandeling
Minder dan 20% bevruchting van eicellen bij een IVF-behandeling
Wanneer kom je niet in aanmerking voor IVF of ICSI

Ernstige aandoeningen: Zoals ernstige diabetes, overgewicht (BMI > 35), stollingsstoornissen, hartafwijkingen of kanker. De behandeling kan te veel risico’s met zich meebrengen. Bij verkorte levensverwachting wordt de beslissing in overleg met het IVF-team en specialist genomen.
Psychische aandoeningen/verslavingen: Kunnen leiden tot negatief advies, afhankelijk van de situatie.
Infectieziekten: Hiv-besmette patiënten worden doorverwezen naar het AMC in Amsterdam. Hepatitis B-patiënten kunnen alleen IVF ondergaan, geen ICSI vanwege het risico van virusoverdracht.
Leeftijd: Behandelingen worden meestal niet uitgevoerd bij vrouwen boven de 41 jaar. Tussen 41 en 43 jaar wordt alleen gestart als hormonale waarden en eiblaasjes voldoende zijn. Ingevroren embryo’s kunnen tot 50 jaar geplaatst worden.
Waar wordt IVF/ICSI uitgevoerd?
In Nederland zijn er dertien ziekenhuizen die volledige IVF- en ICSI-behandelingen uitvoeren, de zogenoemde IVF-centra. Daarnaast zijn er ook ziekenhuizen die alleen de behandeling tot en met de punctie doen, de transport-IVF-klinieken. Bijvoorbeeld het Deventer ziekenhuis. Na de punctie brengt de partner de eicellen zelf naar het laboratorium van Isala in Zwolle, waar de bevruchting en embryoplaatsing plaatsvinden.
Afspraken
Voorbereiding op IVF/ICSI behandeling

Voordat u start, zijn er twee intakegesprekken:
Eerste gesprek: Met de gynaecoloog, waarin de behandeling en mogelijke risico’s worden besproken.
Tweede gesprek: Met een verpleegkundige, die de stappen van de behandeling uitlegt en samen met u een tijdsplanning maakt.
U ontvangt een behandelschema met medicatiedoseringen en instructies, waaronder ook het gebruik van injecties. Tijdens dit gesprek krijgt u een uitleg over het toedienen van de spuiten.
Wachttijd
We streven ernaar om u binnen twee maanden na de intakegesprekken te plannen voor IVF of ICSI. Na een behandeling is er minimaal twee maanden wachttijd voordat een volgende behandeling kan starten. Dit geeft uw lichaam rust.
Voor start behandeling
Screening

Voor een IVF-behandeling worden bij de vrouw bloedwaarden en hormonen getest om het juiste behandelplan te maken. Bij ICSI wordt bij beide partners ook getest op infectieziekten.
Negatieve uitslag: Blijft twee jaar geldig. Na die periode moet de screening worden herhaald.
Positieve uitslag: U wordt doorverwezen naar een internist voor verdere behandeling.
Behandelcontract

Voor aanvang van de behandeling krijgt u een behandelcontract met rechten en plichten rondom de IVF/ICSI en het bewaren van embryo’s. Dit contract neemt u mee naar huis om rustig door te lezen en te ondertekenen. Het ondertekende contract neemt u mee naar de eerste echo. Het contract is twee jaar geldig.
Wilt u na overlijden van een van de partners beschikking hebben over ingevroren embryo’s? Dan kunt u daarvoor schriftelijk toestemming geven. Meer info: Isala-patiëntenfolders.
Foliumzuur en vitamine D

Begin minimaal vier weken voor de behandeling met het slikken van foliumzuur. Dit verkleint de kans op ernstige aandoeningen bij de baby, zoals een open ruggetje. Omdat spontane zwangerschap mogelijk blijft, is het verstandig om foliumzuur ook tussen behandelingen door te gebruiken. Meer informatie vindt u op de website van het Voedingscentrum.
Kans op zwangerschap

De kans om zwanger te worden met IVF/ICSI hangt af van uw leeftijd, hoe lang u al probeert zwanger te worden, eerdere zwangerschappen, het aantal IVF-behandelingen dat u heeft gehad en de diagnose van uw arts.
Na drie IVF-behandelingen is de kans op een kindje ongeveer 50%. Bij de helft van de paren leidt IVF niet tot een zwangerschap. Voor de nieuwste cijfers kunt u terecht op de website van de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie: www.nvog.nl.
Medicatie
Overzicht voorgeschreven medicijnen
Medicatie
Tijdens de behandeling krijgt u verschillende medicijnen om uw cyclus te regelen en de rijping van eicellen te stimuleren. Medicijnen kunnen bijwerkingen hebben, maar dit verschilt per persoon en per behandeling.
Soortnaam | Merknaam | Werking | Mogelijke bijwerkingen |
|---|---|---|---|
- | Microgynon 30 / Provera | Reguleert cyclus, dun baarmoederslijmvlies, vermindert kans op cysten | Hoofdpijn, misselijkheid, doorbraakbloeding |
GnRH-agonist | Decapeptyl | Voorkomt vroege eisprong | Hoofdpijn, stemmingswisselingen, opvliegers, vermoeidheid |
GnRH-antagonist | Cetrotide | Voorkomt vroege eisprong | Misselijkheid, hoofdpijn |
Gonadotrofinen (FSH) | Gonal F, Rekovelle | Stimuleert ontwikkeling en rijping van follikels | Opgeblazen gevoel, gevoelige buik |
HCG | Ovitrelle | Laatste rijping eicellen, timing punctie | Misselijkheid, vermoeidheid |
Progesteron of HCG | Utrogestan | Houdt baarmoederslijmvlies in goede conditie | Vermoeidheid, vaginale afscheiding |
Stappen IVF/ICSI
Vier stappen van een IVF/ICSI-behandeling
Stappen
Een IVF- of ICSI-behandeling bestaat uit vier stappen. U krijgt bij het tweede intakegesprek van de verpleegkundige uitgebreide uitleg en een formulier met de volgende stap. Er zijn twee verschillende behandelschema’s; u ontvangt het schema dat voor u geldt.
Stap 1: Onderdrukking van de cyclus
Uw natuurlijke cyclus wordt stilgelegd, afhankelijk van het schema begint dit vóór of tijdens de stimulatiefase.
Stap 2: Stimulatie van follikels

Na een eerste echo start u met injecties van het follikelstimulerend hormoon (FSH) om de eierstokken te stimuleren. U krijgt een schema mee voor de medicijntoediening. Er volgen ongeveer drie echo’s om de groei van de follikels te controleren. De echo’s zijn altijd in de ochtend. Gemiddeld gebruikt u 10-16 dagen FSH. Het is normaal dat uw buik gevoelig of gespannen aanvoelt.
Echografie:
Ongeveer 1 week na de uitgangsecho komt u voor een vervolgecho. Hierbij controleren we het aantal follikels en hun groei. Verdere medicijntoediening en vervolgafspraken hangen af van deze bevindingen. Gemiddeld zal u 3 maal voor een echo naar het ziekenhuis moeten komen. De echo's vinden altijd plaats in de ochtend. Wilt u uw behandelschema bij elk bezoek meenemen?
Gemiddeld gebuikt u 10 tot 16 dagen FSH. Naarmate de stimulatie vordert, kan uw buik wat gevoelig en/of gespannen aanvoelen. Dat is normaal.
Stap 3: Follikelpunctie en laboratoriumfase
Als de follikels groot genoeg zijn (minimaal 18 mm), wordt de punctie gepland. Bij minder dan 4 of meer dan 20 follikels bespreekt de arts of de punctie doorgaat. U krijgt een laatste injectie 35 uur vóór de punctie. Het is heel belangrijk dat u deze injectie op het juiste tijdstip geeft, anders kan dit de eicelopbrengst verminderen. De punctie vindt plaats tussen 8:30 en 9:00 uur ’s ochtends.
Aandachtspunten sperma
Ziekte (zoals koorts) en medicijngebruik kunnen de spermakwaliteit beïnvloeden.
Heeft u 2-3 maanden voor de behandeling koorts boven 38°C gehad of gebruikt u medicijnen? Neem dan contact op.
Voor optimale spermakwaliteit adviseren we 2-3 dagen vóór de punctie een zaadlozing te hebben gehad.
Gang van zaken tijdens de punctie
Wat gebeurt er met zaad en eicellen in het laboratorium
Stap 4: Bevruchting, embryo-plaatsing en uitkomst
Bevruchting
Ongeveer 20 uur na de punctie wordt bekeken of de eicellen bevrucht zijn (aanwezigheid van twee kernen). Bij een geslaagde bevruchting start de deling en ontstaat een twee-cellig embryo.
Bericht uit Zwolle
De dag na de punctie ontvangt u via de BeterDichtbij-app een bericht over het aantal embryo’s. Installeer deze app vooraf.
Bij bevruchting wordt het embryo op dag 3 of dag 5 na de punctie geplaatst in Isala Zwolle.
Geen bevruchting
Als er geen bevruchting is:
U wordt telefonisch geïnformeerd door het laboratorium.
U neemt contact op met de fertiliteitsverpleegkundige voor een afspraak met de IVF-arts.
Er wordt besproken of en hoe een eventuele vervolgbehandeling mogelijk is.
U kunt stoppen met het gebruik van Utrogestan.
Er vindt geen embryoplaatsing of zwangerschap plaats.
Geen embryo-plaatsing bij risico op overstimulatie
Bij meer dan 20 eicellen kan besloten worden om géén embryo terug te plaatsen vanwege risico op overstimulatie. De embryo’s worden dan ingevroren voor een latere terugplaatsing. U wordt hierover tijdig geïnformeerd.
Embryo-plaatsing
Bij bevruchting worden één of twee embryo’s teruggeplaatst, afhankelijk van het meerlingenprotocol. De terugplaatsing gebeurt in overleg met uw arts.
Meerlingenprotocol
In Nederland is wettelijk vastgelegd hoeveel embryo’s bij IVF/ICSI mogen worden teruggeplaatst. Deze regels zijn er om de kans op meerlingzwangerschappen te beperken, omdat deze extra risico’s met zich meebrengen voor moeder en kind.
Vrouwen jonger dan 38 jaar
Bij de 1e en 2e IVF/ICSI-behandeling mag één embryo worden teruggeplaatst. Hierop zijn geen uitzonderingen mogelijk.Vrouwen van 38 jaar en ouder, of bij een 3e behandeling
Dan mogen maximaal twee embryo’s worden teruggeplaatst.
U kunt er ook voor kiezen om slechts één embryo te laten plaatsen, om het risico op een meerling te vermijden. Bespreek dit met uw arts.
In sommige gevallen is het medisch niet verantwoord om twee embryo’s terug te plaatsen, ook al staat de wet dit toe. In dat geval wordt één embryo teruggeplaatst op advies van uw arts.
Embryo-plaatsing
Voorbereiding embryo-plaatsing

Op de ochtend van de embryoplaatsing beoordelen twee laboratoriummedewerkers de kwaliteit van de embryo’s (o.a. celstructuur en symmetrie).
Eén of twee embryo’s worden geselecteerd voor plaatsing. Overgebleven embryo’s (restembryo’s) kunnen worden ingevroren. Het invriesbeleid is vooraf met u besproken.
Kom op het afgesproken tijdstip naar het fertiliteitscentrum met een halfvolle blaas. Dit vergemakkelijkt de plaatsing.
Tijdens de embryo-plaatsing
De arts en laborant controleren uw gegevens en het embryo met het Matcher-systeem. U krijgt uitleg over de embryo’s en hoort of er embryo's ingevroren zijn.
Via een echo op de buik wordt de baarmoeder in beeld gebracht. Met een dunne katheter worden de embryo’s pijnloos geplaatst.
Na de plaatsing controleert de arts of de katheter leeg is. U mag daarna gewoon opstaan en naar huis.
Na de embryo-plaatsing
Ga door met Utrogestan tot de zwangerschapstest.
Doe de eerste drie dagen rustig aan: niet zwaar tillen, geen intensieve sport, geen gemeenschap. Daarna kunt u uw dagelijkse activiteiten hervatten.
Zwangerschapstest en echo’s

2 weken na terugplaatsing doet u thuis een zwangerschapstest en geeft de uitslag door aan de fertiliteitsverpleegkundige.
Bij een positieve test maakt u een afspraak voor een zwangerschapsecho (ongeveer 5 weken na de punctie).
Tijdens deze echo bekijken we:
of de zwangerschap in de baarmoeder zit
of er hartactie is
of de groei past bij de zwangerschapsduur
of het een eenling of meerling is
U kunt intussen al contact opnemen met een verloskundige via www.geboortezorgsalland.nl.
Leefstijl & voeding

Voor gezonde leefstijladviezen tijdens de zwangerschap, zoals voeding, zie: www.voedingscentrum.nl → Mijn kind en ik.
Als u niet zwanger bent

Niet zwanger zijn na IVF/ICSI is emotioneel zwaar. U kunt ondersteuning krijgen van een medisch maatschappelijk werker of klinisch psycholoog.
Er wordt een evaluatiegesprek ingepland met uw gynaecoloog om de behandeling te bespreken en te kijken naar vervolgstappen.
In complexe situaties kan uw behandeling besproken worden in het fertiliteitsteamoverleg.
bijwerkingen en complicaties
Bijwerkingen en complicaties IVF/ICSI

1. Weinig of geen reactie op hormoonstimulatie (low response)
Soms reageert het lichaam onvoldoende op hormonen.
Bij herhaling wordt de medicatiedosering verhoogd.
Bij geen reactie op maximale dosering wordt de behandeling stopgezet.
2. Overstimulatie (OHSS)
Komt voor bij 2% van de behandelingen, vaker bij jonge vrouwen en PCOS.
Symptomen: buikpijn, opgeblazen gevoel, kortademigheid, misselijkheid.
Meestal mild en tijdelijk, soms ziekenhuisopname nodig.
Bij te veel follikels kan behandeling worden afgebroken.
3. Infectie na punctie
Kleine kans op infectie door bacteriën bij punctie.
Symptomen: buikpijn, koorts, afwijkende afscheiding.
Behandeling met antibiotica indien nodig.
4. Nabloeding
Licht bloedverlies na punctie is normaal.
Aanhoudende bloeding of pijn moet gemeld worden.
5. Beschadiging eicellen bij ICSI
Bij ongeveer 10% beschadiging van eicellen door injectie.
6. Allergische reacties op medicijnen
Soms lichte huidreacties, zelden ernstig.
Belangrijk om allergieën vooraf door te geven.
7. Risico’s voor zwangerschap
Kans op niet vitale zwangerschap iets verhoogd.
Buitenbaarmoederlijke zwangerschap mogelijk, medische controle nodig bij pijn.
Meerlingzwangerschap brengt risico’s mee (vroeggeboorte, complicaties).
8. Geen verhoogd risico op aangeboren afwijkingen
IVF/ICSI-kinderen lijken net zo gezond als natuurlijke zwangerschappen.
Wel iets vaker vroeggeboorte en lager geboortegewicht.
9. Erfelijke syndromen bij bepaalde ICSI-cases
Zeer zeldzame syndromen (Turner, Klinefelter) kunnen voorkomen bij ICSI met chirurgisch verkregen zaadcellen.
10. Onbekende lange termijn effecten
Onderzoek loopt nog naar mogelijke lange termijn gevolgen voor moeder en kind.
Belangrijk: Neem bij ernstige klachten zoals hevige buikpijn, koorts boven 38°C, snelle buikomvang of ademhalingsproblemen direct contact op met uw arts of het ziekenhuis.
Cryo behandeling
Cryo-behandeling
Cryo-behandeling na IVF of ICSI

Na een IVF- of ICSI-behandeling kunnen er embryo’s overblijven, zogeheten cryo’s. Alleen embryo's die zich ontwikkelen tot een blastocyste worden ingevroren. Bij terugplaatsing starten we met de beste cryo’s.
Invriezen van embryo’s
Embryo’s worden behandeld met een vloeistof die vocht onttrekt, om schade bij invriezen te voorkomen.
Daarna worden ze in een rietje met vloeistof razendsnel ingevroren in vloeibare stikstof (-196°C).
De rietjes worden bewaard in een stikstofvat.
De behandeling in 3 stappen
Stap 1: Voorbereiding op de plaatsing
Natuurlijke cyclus
Bij een regelmatige cyclus (25–35 dagen) kunt u thuis ovulatietesten gebruiken om het moment van eisprong te bepalen. Echo’s zijn dan niet nodig. LH-testen zijn verkrijgbaar bij Dienst Apotheek Salland. U krijgt hierover uitleg van de verpleegkundige.
Bij een onregelmatige cyclus wordt uw eisprong gevolgd met echo’s op de polikliniek van het Deventer Ziekenhuis.
Gestimuleerde cyclus
Vanaf de 3e cyclus dag start u met FSH om een eiblaasje tot rijping te brengen. U cyclus wordt vervolgd met de echo om het juiste moment van de eisprong en terugplaatsing te bepalen
Medicatie-overzicht
Een overzicht van werking en bijwerkingen van deze medicijnen vindt u hieronder.
Medicatie bij kunstmatige cyclus
Soort | Merknaam | Werking | Mogelijke bijwerkingen |
|---|---|---|---|
Oestrogeen | Progynova | Stimuleert de opbouw van het baarmoederslijmvlies | Trombose (zeldzaam), misselijkheid, hoofdpijn, gespannen borsten, doorbraakbloedingen, vocht vasthouden, buikpijn, stemmingsveranderingen |
Progesteron | Utrogestan | Bevordert verdere ontwikkeling van het baarmoederslijmvlies | Vaginale afscheiding, slaperigheid, misselijkheid, gespannen borsten, hoofdpijn, stemmingsveranderingen |
Stap 2: Ontdooiing van embryo’s
Embryo’s worden geleidelijk ontdooid, zodat de cellen weer opzwellen tot hun oorspronkelijke grootte.
Een uur na ontdooiing beoordeelt het laboratorium de kwaliteit van de embryo’s.
Soms moeten extra embryo’s worden ontdooid of wordt een plaatsing alleen onder voorbehoud gepland, afhankelijk van de kwaliteit.
Embryo’s met beschadigde cellen (degeneratie) kunnen zich nog normaal ontwikkelen, zolang er voldoende totipotente cellen over zijn.
U ontvangt via de BeterDichtbij-app een bericht over het aantal ontdooide embryo’s en de afspraak voor terugplaatsing.
Stap 3: Terugplaatsing
Vindt plaats in Zwolle.
U krijgt het beste embryo als eerste geplaatst.
Na de plaatsing
Wachttijd
14 dagen na plaatsing: thuistest.
U meldt de uitslag aan het ziekenhuis.
Bij een positieve test volgt een echo rond de 7 weken.
Ga door met foliumzuur + vitamine D
Niet zwanger?
Bij negatieve test: menstruatie komt meestal vanzelf.
Bij twijfel: test na 2 dagen herhalen.
U kunt opnieuw starten met cryo (indien beschikbaar), of anders IVF/ICSI.
Extra informatie

Leeftijdsgrens: cryo-plaatsing mogelijk t/m 49 jaar.
Emotionele impact: begeleiding is mogelijk via maatschappelijk werk of psycholoog.
Embryo’s in bewaring: na 2 jaar ontvangt u een brief met de vraag wat u met uw embryo's wilt doen.
Vragen

Contact IVF-team Deventer
Telefonisch spreekuur
Dagelijks (behalve op woensdag)
🕒 12.30 - 13.30 uur
📞 (0570) 53 51 02
E-consult
Via MijnDZ.nl
Bezoekadres Isala Fertiliteitskliniek
Polikliniek Fertiliteit Isala
Dr. Spanjaardweg 29
8025 BT Zwolle
Gebouw B, 2e verdieping
Zwolle Fertiliteitscentrum
Doordeweeks
📞 (038) 424 58 88
Weekend (09.00 - 12.00 uur)
📞 (088) 624 52 24
Weekend na 12.00 uur
📞 (088) 624 50 00
Online informatie
Instagram Isala Fertiliteitskliniek: @fertiliteitscentrum.isala
Instagram Merck: @fertitalks
Rechten en regels. Kent u ze?

Wij doen er alles aan om u de beste zorg en behandeling te geven. Dat doen we samen met u. Voor zowel u als de zorgverlener zijn er rechten en plichten. Het is belangrijk dat u ze kent. Bijvoorbeeld wat mag ik van mijn zorgverlener verwachten? Waar kan ik mijn medische gegevens inzien? Wat houdt het recht op privacy in? U leest ze op https://www.dz.nl/patient/rechten-en-regels.
Patiëntenvereniging

Freya is een bekende patiëntenvereniging voor problemen met de vruchtbaarheid. Kijk op www.freya.nl voor meer informatie.
Tips

ZwangerWijzer geeft meer informatie over zwanger worden door het beantwoorden van vragen. Kijk op www.zwangerwijzer.nl voor meer informatie.
Gezond zwanger worden

Wilt u tips over gezond zwanger worden? Kijk dan op https://www.strakszwangerworden.nl/Titel instructiekaart