Inleiding

Hier krijgt u meer over de operatie, de voorbereiding, opname en het herstel van de operatie.
Leveroperatie - kwaadaardig
In het kort

U neemt samen met de chirurg de beslissing.
Bent u een roker, stop dan hiermee voor de operatie. Houd uzelf fit, blijf veel in beweging en eet gezond.
De chirurg haalt tijdens de operatie het deel van de lever weg. Iedere operatie heeft risico’s.
Na 5 tot 10 dagen gaat u weer naar huis.
Voorgestelde behandeling
De chirurg kan voorstellen u voor de operatie eerst te behandelen met chemotherapie. Hierdoor kan het aantal en de grootte van de tumor afnemen. Ook kan de chirurg voorstellen het gezonde deel van de lever eerst te vergroten. Op de röntgenafdeling wordt dan een leverader die naar het zieke deel van de lever loopt afgesloten (embolisatie).
Bij uitzaaiingen op verschillende plekken in de lever kan voorgesteld worden na de eerste operatie te wachten op herstel van het levervolume en daarna een tweede operatie te verrichten.
Functie van de lever
Waar ligt de lever?

De lever is een groot orgaan rechts bovenin de buik, grotendeels gelegen achter de ribben. Bijna al het bloed vanuit de darmen passeert de lever. De lever is opgebouwd uit 8 segmenten, de bloedvaten en galwegen volgen deze opbouw. Bij de operatie is deze opbouw belangrijk zodat de lever daarna weer kan aangroeien.
De meest voorkomende kwaadaardige tumor in de lever zijn uitzaaiingen van de dikke darm. De lever is vaak de eerste plaats waar de uitzaaiingen van dikke darmkanker voorkomen. Dit kan al bij de diagnose dikke darmkanker worden vastgesteld, of pas later bij de controles. Soms ontstaat de kwaadaardige tumor in de lever zelf.
Kan ik een deel van mijn lever missen?

Tijdens de operatie verwijdert de chirurg een deel van uw lever. De lever kan zichzelf makkelijk herstellen. Het is dus niet erg als er een stukje van de lever mist. U kunt zelfs 70% van uw lever missen.
De lever moet dit wel herstellen. De levercellen passen zichzelf aan en worden groter. Zo nemen zij de functie van het verwijderde deel over. Het duurt ongeveer 4 tot 6 weken voordat de cellen zich hebben aangepast en vergroot. Daarom is de lever tijdens het herstel gevoeliger voor giftige stoffen. Voorbeelden van giftige stoffen zijn alcohol en sommige medicijnen.
Afspraken
Gesprek casemanager GE

Bij de behandeling aan de lever komt er veel op u af. De casemanager is uw aanspreekpunt en begeleidt u tijdens het hele behandeltraject.
Voor de operatie heeft u een afspraak met de casemanager GE. De casemanager geeft informatie over de behandeling en de opnameperiode. Ook bereidt de casemanager u voor op de operatie, het herstel en het ontslag naar huis.
Dag voor opname
De arts kan met u bespreken dat u de dag voor de opname op de dagbehandeling ICG (intraveneuze bolus indocyaninegroen) krijgt toegediend. Na afloop kunt u weer naar huis. De arts kan hierdoor tijdens de operatie met een fluorescentiecamera beter beoordelen of de metastasen volledig verwijderd zijn.
Preoperatieve screening

Voor de operatie heeft u verdoving nodig, dit wordt ook wel anesthesie genoemd. Anesthesie wordt verzorgd door de anesthesioloog en anesthesiemedewerker op de operatiekamer.
Om de verdoving (anesthesie) te bespreken, krijgt u een verwijzing naar de preoperatieve screening (looproute 91, Anesthesiologie). U kunt zich hier melden om een afspraak te maken.
Tijdens deze afspraak spreekt u met een verpleegkundige, apothekersassistente, anesthesiemedewerker en de anesthesioloog. Zij stellen vragen over uw gezondheid, medicijnen die u gebruikt, allergieën, doorgemaakte ziekten en eerdere operaties. Samen met u wordt de vorm van verdoving (anesthesie) afgesproken en krijgt u hier voorlichting over. U krijgt ook informatie mee wanneer u niet meer mag eten en drinken voor de operatie en welke medicijnen u mag doorgebruiken op de dag van de operatie. Soms is het mogelijk dat de anesthesioloog u doorverwijst voor aanvullend onderzoek. Dit kan een hartfilmpje zijn, bloedafname of een extra afspraak bij bijvoorbeeld een cardioloog of longarts. Als de uitslagen van alle onderzoeken bekend zijn, kan de anesthesioloog een akkoord geven voor uw operatie. Pas na het akkoord kan de operatiedatum definitief worden ingepland.
De anesthesioloog die u voor de operatie het narcosemiddel of de verdoving toedient, kan een andere anesthesioloog zijn dan die u ontmoet heeft op de preoperatieve screening.
Voorbereiding thuis
Giftige stoffen

Wij adviseren u om vanaf het moment dat u de diagnose heeft gekregen, geen giftige stoffen te nemen. Het gaat hierbij om alcohol en bepaalde medicijnen. U bespreekt met uw huisarts of chirurg welke medicijnen slecht zijn voor de lever. Ook bespreekt u of u andere medicijnen kunt gebruiken.
Wat neemt u mee?

Uw patiëntenpas. Heeft u deze nog niet of moet die worden gewijzigd? Meldt u zich dan bij het inschrijfpunt in de centrale hal. Vergeet in dat geval niet uw identiteitsbewijs en verzekeringspapieren mee te nemen.
Ruim zittende kleding, extra ondergoed en slippers.
Spullen voor uw overnachting, zoals nachtkleding en toiletartikelen.
Actueel overzicht van uw medicijnen. Deze is verkrijgbaar bij uw apotheek. U kunt ook bij uw apotheek aangeven dat het ziekenhuis gemachtigd mag worden om uw medicatie digitaal in te zien.
Uw medicijnen in de originele verpakking.
Iets te lezen.
Een oplader voor uw mobiel en een koptelefoon.
Het telefoonnummer van uw contactpersoon.
Waardevolle spullen

Wij adviseren u waardevolle spullen thuis te laten. Het ziekenhuis is niet verantwoordelijk voor vermissingen of beschadiging van uw eigendommen.
Roken, alcohol en bewegen

Stop met roken voor de operatie.
Wij adviseren u enkele dagen voor de operatie geen alcohol meer te drinken en actief te blijven bewegen tot uw opname.
Sieraden, make-up, nagellak, kunstnagels en piercings

Verwijder voor de operatie alle sieraden. Draag geen make-up, nagellak of kunstnagels. Ook piercings moeten voor de operatie zijn verwijderd.
Ontharen

U hoeft zich vooraf niet te scheren. Als het nodig is, wordt dit op de operatiekamer gedaan.
Nuchter zijn (niet eten en drinken)

Voor de operatie moet u nuchter zijn. Dat betekent dat u vanaf 24.00 uur 's nachts niets meer mag eten, drinken en roken.
In het ziekenhuis
Melden

U krijgt in principe de dag voor de operatie of op de vrijdag, als de operatie op een maandag uitgevoerd wordt, telefonisch de tijd door waarop de operatie gepland staat.
Houd rekening met tussenkomst van spoedoperaties of operaties die uitvallen. Hierdoor kan de tijd van uw ingreep wijzigen.
U meldt zich op de afgesproken datum en tijd bij de verpleegafdeling.
De opname

Op de operatiedag drinkt u thuis nog 2 koolhydraatrijke drankjes waardoor u zich na de operatie wat beter voelt. Drink deze minimaal 2 uur voor de operatie op. Daarna mag u niets meer eten of drinken.
De verpleegkundige zal u zo nodig nog medicijnen geven die u met een slokje water mag innemen.
De verpleegkundige zorgt ervoor dat er een voetpomp mee gaat naar de operatieafdeling. Deze voetpomp bevordert de bloeddoorstroming in de benen en verkleint het risico op trombose. Voor de operatie wordt deze voetpomp aangesloten.
De operatie
Hoe verloopt de operatie?

De anesthesioloog brengt een infuus in en dient de narcose toe. De operatie kan via een kijkoperatie of via een open operatie worden gedaan. Tijdens de operatie wordt een echo van de lever gemaakt om te beoordelen of de tumor in de lever goed is weggehaald of weggebrand. Na de operatie kan de chirurg besluiten om een slangetje (drain) in het wondgebied te leggen.
Duur van de operatie

De duur van de operatie kan erg variëren.
Na de operatie
Naar de verpleegafdeling

Na de operatie brengt een zorgverlener u naar de uitslaapkamer. Als het goed met u gaat, brengt een zorgverlener u naar een verpleegafdeling.
Via het infuus krijgt u extra vocht toegediend. U kunt een slangetje in de neus hebben voor extra zuurstof en een slangetje in de blaas (urinekatheter). U kunt pijn hebben. De anesthesioloog zorgt voor de pijnstilling na uw operatie. De voetpomp wordt verwijderd als u weer uit bed komt.
Dagelijks komt de zaalarts bij u langs om te bespreken hoe het met u gaat. De zaalarts werkt nauw samen met de behandelend chirurg. Als u en/of uw familie/naaste behoefte heeft aan een gesprek met de zaalarts dat kunt u dit aangeven bij de verpleegkundige. Dan wordt een afspraak gemaakt.
Snel herstellen
Na de operatie volgt u het programma ‘Snel Herstel’. U herstelt sneller door:
Snel weer mobiel worden. Dit is van belang om geen spierkracht te verliezen. Ademhaling, bloedsomloop en darmwerking verbeteren.
Zo kort mogelijk nuchter zijn. ’s Avonds na de operatie mag u al weer drinken en als dat goed gaat ook eten. Eet niet tegen uw zin
Geef het aan als u pijn heeft, zodat u medicatie krijgt.
U krijgt medicijnen voor een goede stoelgang en tegen de misselijkheid. Ook krijgt u kauwgom om de maagdarmwerking te bevorderen.
Het gebruik van aanvullende drinkvoeding voor en na de operatie. Doel is dat u zo min mogelijk afvalt en in goede voedingstoestand blijft.
Goed doorademen om een longontsteking te voorkomen. Met een buikwond is dat moeilijker. U krijgt daar een extra folder voor mee.
Goede begeleiding zodat u weet wat belangrijk is voor een snel herstel
Persoonlijke begeleiding
De verpleegkundige zal u begeleiden bij het lichamelijk en geestelijk herstel van de operatie. Bespreek gerust uw zorgen met haar.
Uitslag weefselonderzoek

De uitslag van het weefselonderzoek is ongeveer 5 werkdagen na de operatie bekend. Als u dan nog opgenomen bent, krijgt u de uitslag in het ziekenhuis. Er wordt een afspraak voor gemaakt zodat uw familie ook aanwezig kan zijn. Afhankelijk van de uitslag wordt eventueel een aanvullende behandeling voorgesteld, meestal chemotherapie.
Naar huis

Als het herstel na de operatie goed verloopt kunt u weer naar huis om verder te herstellen. De zaalarts bespreekt dat met u.
U mag naar huis als:
u zich goed genoeg voelt om naar huis te gaan;
u geen medische zorg in het ziekenhuis meer nodig heeft;
de pijn onder controle is met tabletten;
uw maag en darmen weer voldoende werken.
u weer normaal eten kunt verdragen
De wond is na ontslag vaak nog gevoelig, zeker als u meer gaat bewegen. U krijgt een recept voor pijnstilling mee.
U mag douchen, maar niet in bad zolang er hechtingen zitten of de wond nog niet dicht is.
U kunt meestal wel voor uzelf zorgen maar u zult nog snel moe zijn. Het is dan fijn als er iemand is die kan helpen met eten koken, boodschappen doen en huishoudelijk werk.
Bij ontslag uit het ziekenhuis krijgt u afspraken mee voor de controle.
Soms is er thuis ondersteuning van de thuiszorg nodig. De verpleegkundige bespreekt dit met u en regelt het ontslag.
Controle op de polikliniek

Tijdens de afspraak met de chirurg wordt de wond gecontroleerd, zo nodig hechtingen verwijderd en het verdere herstel wordt besproken. Eventueel wordt een afspraak met de casemanager GE gemaakt.
Nazorg
Als hulp thuis nodig is, komt een medewerker van het Transmuraal Logistiek Bureau langs en regelt dit voor u. Soms is een tijdelijke revalidatieplek beter.
Leefregels

Het is moeilijk aan te geven wanneer u weer helemaal hersteld zult zijn van uw operatie. Hieronder krijgt u adviezen over de leefregels. Wat u verder wel en niet kunt doen kunt u het beste zelf aanvoelen. Hervatten van sport en werk overlegt u met de specialist en de bedrijfsarts.
Deelnemen aan het verkeer

U mag niet deelnemen aan het verkeer:
als u medicijnen tegen de pijn gebruikt die ervoor zorgen dat u minder snel reageert.
als u niet goed kunt bewegen.
als u niet alert bent.
Rijd bijvoorbeeld niet in een auto, op de fiets of brommer. Zorg dat iemand u naar huis kan brengen.
Vermoeidheid

Het kost uw lichaam veel energie om te herstellen. Ook kost het veel energie om de lever weer te late groeien. U merkt dat doordat u veel moe bent. U heeft zelf ook minder energie over.

Hoesten of persen
Hard hoesten of persen is niet goed voor de wond. Duw met uw hand of met een kussentje tegen de wond als u moet hoesten of niezen. Na zes weken hoeft dit niet meer.

Werken
Als u zich goed voelt, mag u weer beginnen met werken. Doet u zwaar lichamelijk werk? Wacht dan minimaal twee of drie maanden voordat u weer begint met werken.
Zwaar tillen

Door zwaar lichamelijk werk en zwaar tillen, komt er een grote druk op de wond en de hechtingen te staan. Daarom moet u dit de eerste zes weken na de operatie vermijden, u mag in deze periode maximaal vijf kilo tillen.
Voeding

U kunt gewoon de dingen eten die u voor de operatie ook at. U hoeft dus geen dieet te volgen. Het kan zijn dat het eten u niet zo goed smaakt of dat uw eetlust niet zo groot is. Eet daarom kleinere maaltijden.
Alcohol

Het gebruik van alcohol is de eerste zes weken niet toegestaan. Alcohol zorgt ervoor dat uw lever minder goed kan genezen. Alcohol zorgt er ook voor dat het gezonde deel van de lever beschadigt. Na zes weken mag u weer alcohol drinken. Wij adviseren u wel om niet te veel alcohol te drinken.
Sport

Als u zich goed voelt, mag u weer beginnen met wandelen. Bouw uw conditie op. Als dat goed gaat, kunt u beginnen met fietsen. Wacht de eerste zes weken met krachtsporten sporten waarbij er veel druk op uw buik komt.
Emoties

De operatie kan invloed hebben op uw leven. Het is daarom heel normaal dat dit ook invloed heeft op uw emoties. U kunt verdrietig of gefrustreerd zijn, dat is heel normaal. Dit wordt vanzelf beter. Het is belangrijk om hierover met uw naasten te praten. Het delen van uw ervaringen en gevoelens kan helpen bij het verwerken van emoties. U kunt ook altijd hulp krijgen van uw huisarts of oncologieverpleegkundige.
Risico en complicaties
Risico's
U ondergaat een grote operatie, waarbij de kans op complicaties aanwezig is. Mogelijke problemen die kunnen ontstaan zijn nabloedingen, een infectie of een gallekkage. Dit gebeurt bij 30% van de operaties en is mede afhankelijk van uw conditie en leeftijd. In het ergste geval kunt u overlijden. Deze kans is echter niet groot (tussen de 1 en 4%).
Wanneer moet ik contact opnemen?

Als u weer thuis bent, kunnen zich onverhoopt klachten voordoen. Als u een van de volgende klachten hebt, neem dan contact op met de polikliniek Heelkunde: (0570) 53 50 60.
Koorts hoger dan 38,5 graden Celsius.
Wondproblemen.
Heftige pijn.
Misselijkheid en braken.
Als u om een of andere reden de situatie niet vertrouwt.
Bij dringende problemen buiten kantooruren belt u met de Spoedeisende Hulp: (0570) 53 53 00.
Vragen
en meer informatie

Verhinderd?
Wanneer u onverwacht verhinderd bent, geef dit dan zo spoedig mogelijk door zodat iemand anders in uw plaats kan worden opgeroepen. U kunt dan meteen een nieuw tijdstip voor uw onderzoek afspreken.
Vragen?
Stel die dan tijdens uw volgende bezoek. Dan kunt u contact opnemen met de polikliniek Heelkunde, te bereiken op (0570) 53 50 60.
In dringende gevallen kunt u ook contact opnemen met de Spoedeisende Hulp, te bereiken op (0570) 53 53 00.
Rechten en regels. Kent u ze?

Wij doen er alles aan om u de beste zorg en behandeling te geven. Dat doen we samen met u. Voor zowel u als de zorgverlener zijn er rechten en plichten. Het is belangrijk dat u ze kent. Bijvoorbeeld wat mag ik van mijn zorgverlener verwachten? Waar kan ik mijn medische gegevens inzien? Wat houdt het recht op privacy in? U leest ze op https://www.dz.nl/patient/rechten-en-regels.
