In het kort
Paramedisch Centrum - Diëtetiek
U heeft adviezen gekregen omdat u last heeft van te veel en dunne (waterige) ontlasting. Dit kan het gevolg zijn van (tijdelijk) darmfalen of een ‘high output’ stoma. Hier kunt u deze adviezen nog eens rustig nalezen.
Wat is een high output stoma?

Als er bij een darmoperatie een deel van de dunne darm en soms ook de dikke darm verwijderd is, kan de hoeveelheid dunne ontlasting 1,5 liter per dag zijn. In ernstige gevallen tot wel 4, 5 of 6 liter per dag.
Er wordt gesproken van een ‘high output’ als de stomaproductie meerdere dagen na elkaar meer dan 1-1,5 liter per dag produceert (meer dan 7 keer per dag geleegd moet worden). Dit is afhankelijk van welk deel darm er achtergebleven is en hoe gezond dit deel van de darmen is. Met de dunne waterige ontlasting verliest uw lichaam veel vocht en zouten. Als u veel vocht en zouten verliest, kunt u uitdrogen.
Oorzaken
Mogelijke oorzaken kunnen zijn:
korte-darm-syndroom;
darmoperatie;
beschadigde darm door bestraling of ontsteking;
stoma hoog op de dunne darm (jejunostoma);
stoma op het einde van de dunne darm (ileostoma);
darmfistel (verbinding van de (dunne) darm naar de buikwand).
Uitdroging

Signalen die kunnen wijzen op (dreigende) uitdroging van uw lichaam:
(hevige) dorst;
droge mond/droge ogen;
weinig plassen, geconcentreerde en daardoor donkere urine;
vermoeidheid;
sufheid/verwardheid;
duizeligheid/hoofdpijn;
verminderde eetlust;
misselijkheid/braken;
droge huid (als u de huid met twee vingers oppakt blijft die langer staan dan normaal);
afwijkingen in de bloedwaarden (stoornissen van uw nierfunctie).
Om uitdroging te voorkomen is het belangrijk dat uw darm genoeg vocht en zout opneemt. Gek genoeg helpt extra drinken daar niet altijd bij. Door te veel te drinken of door de ‘verkeerde’ dranken te drinken, kan de hoeveelheid waterige ontlasting juist toenemen. En daardoor droogt u juist uit. Van uitdroging krijgt u dorst, waardoor u vervolgens nog meer gaat drinken. Zo ontstaat een cirkel die doorbroken moet worden.
Soorten vocht
Het soort vocht wat u drinkt is belangrijk
Normaal gesproken neemt de darmwand het grootste deel van het vocht op. Als u last heeft van darmfalen of een high output stoma heeft, blijft er te veel water in uw darm en ontlasting zitten. Uw darm kan het water niet goed opnemen in uw lichaam. Bijvoorbeeld omdat er te weinig (gezonde) darm aanwezig is om het op te nemen, of doordat het te snel door de darm heen loopt. Daardoor ontstaat er een tekort aan vocht en droogt uw lichaam uit. Het lichaam probeert het vocht toch vast te houden en daardoor plast u weinig.
Door de samenstelling van het drinkvocht aan te passen, wordt het voor uw darm makkelijker om het water en de zouten wél op te nemen in uw lichaam.
Voorbeelden van dranken

Het lichaam is het beste in staat vocht op te nemen in de darmen met dezelfde hoeveelheid en soort deeltjes (wat betreft suiker en zout) als in uw bloed. Dit wordt isotoon vocht (iso=gelijk) genoemd. Het drinken van isotone dranken beperkt vochtverlies en gaat uitdroging tegen. We adviseren daarom om vooral isotone dranken te drinken. Het drinken hiervan zorgt ervoor dat het vocht en zout wél door de darm wordt opgenomen in het lichaam. Hierdoor vermindert de hoeveelheid waterige ontlasting, dus droogt u minder snel uit. Dit merkt u doordat u meer gaat plassen en minder dorst of droge mond krijgt.
Er zijn ook dranken die voor toename van ontlasting kunnen zorgen. Dit zijn de zogenaamde hypertone dranken (veel zout en/of suiker) en hypotone dranken (weinig zout en/of suiker). Bij mensen met veel dunne ontlasting kan het drinken van hypertone en hypotone dranken het water- en zoutverlies via de ontlasting bevorderen. Dit zorgt voor een toename van de ontlasting en daarmee meer verlies van vocht en zout. Zie voor een overzicht onderstaande tabel.

Hypotone dranken | Isotone dranken | Hypertone dranken |
|---|---|---|
Dit zijn dranken met een lagere concentratie aan suikers en/of zouten dan de vloeistoffen in ons lichaam | Dit zijn dranken met dezelfde concentratie aan koolhydraten en/of zouten als in ons lichaam | Dit zijn dranken met een hogere concentratie aan suikers en/of zouten dan de vloeistoffen in ons lichaam |
Zorgt voor toename van ontlasting | Zorgt voor vermindering van ontlasting | Zorgt voor toename van ontlasting |
Maximaal 500 milliliter per dag | Dagelijks in ieder geval 1000 -1500 milliliter | Maximaal 500 milliliter per dag |
< 250 mosmol/liter | 250 – 325 mosmol/liter | > 325 mosmol/liter |
|
|
|
Wat is osmolariteit?
In dranken zitten meer of minder voedingsstoffen. Dit zijn opgeloste deeltjes in water. Suiker en zout zijn voorbeelden van deze voedingsstoffen. De hoeveelheid ‘deeltjes’ in een drank bepaald de concentratie, ook wel ‘osmolariteit’ (deeltjesdichtheid) genoemd.
Een voorbeeld: hoe meer siroop in een glas limonade zit, hoe meer suikerdeeltjes erin zitten, dus hoe hoger de osmolariteit.
(bron: Zakboek Diëtetiek 2020)
Algemene adviezen
Algemene tips en adviezen

Met vocht wordt bedoeld: alles wat vloeibaar gegeten en gedronken wordt. Denk aan alle dranken, soep, bouillon, vruchtenmoes, pap, vla, ijs, maar ook drink- en sondevoeding.
Drink de hele dag kleine slokjes (nippen), hierdoor komen er geen grote hoeveelheden vocht tegelijk in de darm.
Soms kunt u zuivel (tijdelijk) slecht verdragen. Gebruik in dat geval niet meer dan 500 milliliter melk, karnemelk, vla, yoghurt en dergelijke per dag. Zure melkproducten (karnemelk, kwark, yoghurt) worden vaak beter verdragen dan zoete (melk, vla) varianten.
Voor een tragere maagontlediging en een betere indikking van de ontlasting is het belangrijk om drinkvocht met een zetmeel- en (fijn gemaakt) vezelrijk product te combineren en goed te spreiden over de dag. Zetmeelrijke producten zijn bijvoorbeeld; een cracker of beschuit met hartig beleg, een boterham met hartig beleg, chips of een zoute biscuit.
Een grote maaltijd vlak voor het slapen gaan, kan ’s nachts de ontlasting bevorderen en de nachtrust eventueel verstoren.
Vochtbeperking
Beperk het gebruik van hypotone/hypertone dranken. Hoeveelheid in overleg met arts/diëtist. Drink in ieder geval niet meer dan 3 glazen per dag. Ook niet meer als u dorst heeft.
Veel medicijnen hoeft u niet per se met water in te nemen. Neem ze bijvoorbeeld in met ORS.
Uw arts of diëtist geeft aan:
tot hoever u de totale hoeveelheid drinkvocht per dag moet beperken:
1½ liter, 2 liter of 2½ liter.
hoeveel ORS (isotone drank) u per dag minimaal moet gebruiken:
½ liter, 1 liter, 1½ liter of 2 liter.
Zout

Soms is het nodig dat u extra zout in de vorm van capsules of tabletten gebruikt. De arts kan dit voorschrijven. In een portie urine kan gecontroleerd worden uw lichaam zout opneemt.
Als u (volledige) sondevoeding gebruikt, is het goed om te weten dat sondevoeding weinig zout bevat. Voor extra inname van zout is het nodig om dit via de sonde of sondevoeding toe te dienen. De diëtist geeft u advies dat is afgestemd op uw situatie.
Bij een toename van de ontlasting, maar ook bij braken, hevige transpiratie, sporten en inspanning, koorts of warm weer verliest uw lichaam extra zout en vocht. Bovendien kunt u dan minder trek hebben, waardoor u minder zout en vocht inneemt. Een extra zouten vochtaanvulling is dan noodzakelijk. ORS kan dan een goede aanvulling zijn. Overleg bij twijfel met uw behandelend arts of diëtist.
Gebruikt extra keukenzout (natrium-chloride) en zoutrijke producten en verspreid dit.
De volgende producten bevatten veel zout:
keukenzout, smaakverfijner zoals aromat, ketjap zoet en zout, smaakversterker zoals maggi, tomatenketchup, curry, zoute vleeswaren (rookvlees, rauwe ham, ‘worst’-soorten), (smeer)kaas, chips en zoute koekjes, haring, groentesap en tomatensap waar u zelf nog extra zout aan toevoegt, kant en klare kruidenmixen, augurken, olijven, bouillon en soep.
Infuus

Soms heeft u tijdelijk vocht en zout via een infuus nodig omdat u last heeft van uitdroging. Dit gebeurt in het ziekenhuis. Sommige patiënten zijn langdurig afhankelijk van vocht en zout via een infuus. De arts overlegt dan met u op welke manier dat het beste toegediend kan worden.
Recepten
Recepten om zelf te maken
Als de standaard ORS (in combinatie met de hypotone/hypertone vochtbeperking) goed werkt, kunt u kijken of u ook zelf ORS kan maken. Dit is een stuk goedkoper.
Voor onderstaande recepten is een nauwkeurige keukenweegschaal of dieetweegschaal voor nodig. Ingrediënten kunnen bij de apotheek gekocht worden.
Maak een mengsel van de ingrediënten (zonder de vloeistof) in de juiste verhouding in een grotere hoeveelheid en bewaar dit in een weckpot.
ORS recept van het st Marks ziekenhuis (UK/Londen)
1 liter water
20 gram glucose
2,5 gram natriumbicarbonaat (baksoda)
3,5 gram natrium-chloride (keukenzout)
Meng de ingrediënten en maak elke dag opnieuw.
Varianten op recepten
Variant 1
1 liter water
20 gram suiker of 30 ml suikerbevattende limonadesiroop
2,5 gram of 2,5 ml natriumbicarbonaat (baksoda)
3,5 gram of 5 ml natriumchloride (keukenzout)
Variant 2
1 liter water
20 gram suiker
2,5 gram losalt*
2,5 gram natriumbicarbonaat (baksoda)
3 gram natriumchloride (keukenzout)
* Dit recept bevat kalium
Variant 3
1 liter water
30 ml suikerbevattende limonadesiroop
5 gram natriumchloride (keukenzout)
Variant 4
800 ml water
200 ml appelsap
5 gram natriumchloride (keukenzout)
Snelle ORS op reis met behulp van een ORS-maatlepel
Vul de kleine kant van de ORS-maatschep met keukenzout en de grote kant met suiker. Voeg toe aan een glas water.
Vragen
en meer informatie
Heeft u nog vragen?

Dan kunt u contact opnemen met het Paramedisch Centrum, te bereiken via telefoonnummer (0570) 53 50 20. Vraag naar de Diëtetiek.
Meer informatie

Op de website van de Stomavereniging kunt u ook informatie over stoma en voeding vinden.
Rechten en regels. Kent u ze?

Wij doen er alles aan om u de beste zorg en behandeling te geven. Dat doen we samen met u. Voor zowel u als de zorgverlener zijn er rechten en plichten. Het is belangrijk dat u ze kent. Bijvoorbeeld wat mag ik van mijn zorgverlener verwachten? Waar kan ik mijn medische gegevens inzien? Wat houdt het recht op privacy in? U leest ze op www.dz.nl/patient/rechten-en-regels.