In het kort
Paramedisch Centrum - Diëtetiek
Hier leest u informatie over het gebruik van pancreasenzymen voor mensen met een tekort aan verteringsenzymen door een verminderde werking van de alvleesklier.
Wat zijn pancreasenzymen?

De alvleesklier (pancreas) speelt een belangrijke rol bij de vertering van de voeding en maakt hiervoor enzymen (pancreasenzymen) aan. De enzymen verkleinen de voedingstoffen in de dunne darm tot deeltjes die het lichaam kan opnemen.
Een tekort aan verteringsenzymen zorgt voor onvoldoende spijsvertering van de voeding en dus voor onvoldoende opname van voedingsstoffen in het lichaam.
Verminderde werking van de alvleesklier
Bij een ziekte aan de alvleesklier, ontsteking of na een operatie kunnen er te weinig pancreasenzymen zijn voor een goede vertering.
De alvleesklier maakt 3 verschillende soorten enzymen:
Amylase voor het afbreken van koolhydraten.
Protease voor het afbreken van eiwitten.
Lipase voor het afbreken van vetten.
Lipase wordt alleen door de alvleesklier aangemaakt. Bij een verminderde werking van de alvleesklier is er met name onvoldoende aanmaak van lipase en worden de vetten vanuit de voeding niet goed afgebroken.
Klachten

Veel voorkomende klachten door verminderde alvleesklierfunctie zijn:
pijn in de bovenbuik met mogelijk uitstraling naar de rug, zij en schouders;
vettig, soms sterk ruikende ontlasting of diarree die moeilijk wegspoelt in het toilet door het hoge vetgehalte;
meerdere keren per dag naar het toilet moeten gaan;
winderigheid;
buikkrampen;
vol gevoel;
opgeblazen gevoel na de maaltijd;
misselijkheid;
opboeren;
braken;
vermoeidheid;
algeheel ‘niet goed’ voelen.
Door verminderde opname van vet en andere voedingsstoffen ontstaat er ook:
gewichtsverlies;
tekort aan (de in vet-oplosbare) vitamine A, D, E en K. De darm neemt deze vitaminen niet goed op. De vitaminen gaan dan verloren met de vettige ontlasting.
Capsules
Hoe werken de capsules?

Alvleesklierenzymen (pancreasenzymen) zijn capsules met daarin gedroogde korrels.
Deze korrels bevatten de enzymen lipase, amylase, protease.
Iedere korrel heeft een beschermlaag (coating) om de enzymen tegen maagzuur te beschermen.
In de dunne darm gaan de korrels uiteindelijk open voor de vertering.
De pancreasenzymen in de capsules zijn vergelijkbaar met de enzymen die het lichaam zelf aanmaakt. Hiermee wordt het tekort aan enzymen in het lichaam aangevuld.
Inname capsules

Hoe en wanneer innemen van de capsules:
Neem de enzymen altijd tijdens of direct na een maaltijd of het tussendoortje in.
Bij het gebruik van meerdere capsules, niet allemaal tegelijk innemen maar verdelen over de maaltijd.
Wanneer de maaltijd langer duurt, bijvoorbeeld bij het uit eten gaan, verdeel de capsule dan over de maaltijd, bij aanvang, halverwege en na de maaltijd.
De enzymen werken vanaf 30 minuten tot 1 uur na inname en blijven dan 1,5 uur tot 2 uur actief in de darm.
Slik de capsules in hun geheel door.
Houd de capsules (of de inhoud) niet in uw mond.
Kauw niet op de capsules en maak ze niet fijn.
Als het moeilijk is om de capsule door te slikken, kan de capsule worden opengemaakt:
Neem de korreltjes in met een zuur voedingsmiddel bijvoorbeeld appelmoes, yoghurt, sinaasappelsap of appelsap.
Slik het mengsel meteen door zonder de korreltjes fijn te maken of te kauwen.
Drink na inname eventueel wat water of sap bij.
Het voedingsmengsel met de korrels mag niet bewaard worden.
Let op dat er geen korrels in de mond achterblijven. Dit kan het slijmvlies in de mond aantasten.
Raadpleeg ook altijd de bijsluiter van uw medicatie.
Dosering
Hoeveelheid pancreasenzym-capsules nodig?

De hoeveelheid enzymen die nodig is per maaltijd of tussendoortje is afhankelijk van:
de hoeveelheid vet in de maaltijd;
de hoeveelheid enzymen die het lichaam zelf nog aanmaakt.
Vaak wordt er gestart met:
De arts of diëtist bepaalt hoeveelheid enzymen die u nodig heeft.
Het aantal benodigde pancreasenzymen per maaltijd kunt u ook zelf bepalen door berekenen hoeveel vet er in uw voeding zit. De hoeveelheid vet in een maaltijd berekent u met behulp van:
vettabel (zie verderop onder voedingsmiddelen);
'Eettabel' van het Voedingscentrum.
Soorten capsules pancreasenzymen
Er zijn verschillende soorten pancreasenzymen, die een verschillende hoeveelheid pancreasenzymen bevatten. De hoeveelheid van de enzymen wordt uitgedrukt in Eenheden (EH) lipase.
1 gram vet = 1.000-2.000 EH lipase
Soort preparaat per capsule | Eenheid lipase per capsule | Laag gedoseerd (LD) of Hoog gedoseerde (HD) enzympreparaat | Te gebruiken bij hoeveelheid vet in uw voeding |
|---|---|---|---|
Creon | 10.000 | LD | 5-10 gram vet |
Panzytrat LD | 10.000 | LD | 5-10 gram vet |
Creon Forte | 25.000 | HD | 12-25 gram vet |
Pancrease HL | 25.000 | HD | 12-25 gram vet |
Panzyfrat | 25.000 | HD | 12-25 gram vet |
Creon Xtra Forte | 40.000 | HD | 20-40 gram vet |
Bijwerkingen

Overmatig gebruik van pancreasenzymen kan verstopping (obstipatie) tot gevolg hebben. In dat geval kunt u met uw arts en/of diëtist overleggen of de dosering verminderd kan worden.
Etiketten lezen en berekenen
Etiketten lezen
Waar moet u op letten?
Door de etiketten te bestuderen van producten die je neemt, kunt u zelf berekenen hoeveel alvleesklierenzymen nodig zijn. Hiervoor kijkt u naar de hoeveelheid vet die producten bevatten. Op de verpakking of het etiket staat een tabel met voedingswaarden. Vaak wordt de voedingswaarde en ook het totaal vet per 100 gram of 100 milliliter vermeld. Er moet dan eerst omgerekend worden naar de portiegrootte.
Voorbeeld etiket

Stel: U neemt 200 ml van een bepaald product.
De voedingswaarde wordt per 100 ml of per 200 ml aangegeven.
Er wordt hier alleen gekeken naar het getal van totaal vet per portie. Dat is 5,4 gram vet.
Per 1 gram vet zijn 2000 EH (eenheden) lipase nodig.
Voor 1 portie van 200 milliliter: 5,4 x 2000 = 10.800 EH
In dit geval moet u bij 200 milliliter van het product 1 capsule van 10.000 EH-lipase gebruiken.
Neem de capsule tegelijk met het product in.
Zonder vet
die geen vet bevatten

Voedingsmiddelen die geen vet bevatten:
thee, koffie, limonade, frisdrank en vruchtensappen;
fruit (behalve avocado en kokos) en appelmoes;
groenten (behalve groenten a la crème);
aardappelen, rijst, macaroni en spaghetti;
ontbijtkoek;
magere yoghurt, magere melk, halfvolle koffiemelk;
jam, honing, stroop, vruchtenhagel;
suiker, zuurtjes, pepermunt en drop (behalve Engelse drop).
Vettabel
Voedingsmiddelen met vetgehalte
Hieronder vindt u een lijst van veel gebruikte voedingsmiddelen met daarbij het vetgehalte. Met behulp van deze lijst kunt u berekenen hoeveel vet de maaltijd bevat die u gaat gebruiken en dus hoeveel capsules u moet nemen bij de maaltijd.
Broodmaaltijd
Broodsoorten | Gram vet | Smeersel | Gram vet |
|---|---|---|---|
1 snee wit, bruin of volkorenbrood | 1 | Besmeerd met halvarine | 2 |
1 luxe broodje | 2 | Dik besmeerd met halvarine | 4 |
1 croissant | 9 | Besmeerd met margarine | 4 |
1 plak ontbijtkoek | 0 | Dik besmeerd met margarine | 7 |
1 knäckebröd of beschuit | 1 |
|
|
Broodbeleg | Gram vet | Broodbeleg | Gram vet |
1 plak 48+ kaas | 6 | 1 x pindakaas | 8 |
1 x vette vleeswaren (onder andere boterhamworst, palingworst, cervelaat, berliner) | 2 | 1 x magere vleeswaren (onder andere ham, rollade, kipfilet, rookvlees, fricandeau, rosbief) | 1 |
1 x chocoladehagelslag | 3 | 1 x chocoladepasta | 6 |
1 x smeerkaas 48+ | 3 | 1 x vruchtenhagelslag, stroop, jam | 0 |
1 x gekookt ei | 5 | 1 x gebakken ei | 9 |
Warme maaltijd
Producten | Gram vet | Producten | Gram vet |
|---|---|---|---|
aardappelen/ rijst/ macaroni | 0 | gebakken aardappelen (2 opscheplepels) | 8 |
groenten zonder sausje | 0 | groente a la crème (2 opscheplepels) | 6 |
mager vlees (100 gram), zoals biefstuk, entrecote, kip zonder vel, sukadelapjes, hamlappen, ribkarbonade, blinde vink. | 6 | gemiddeld vet vlees (100 gram), zoals rundergehakt, kip met vel, hamburger, schouderkarbonade, doorregen runderlappen. | 15 |
vet vlees (100 gram), zoals slavink, half om half gehakt, speklappen, rookworst. | 24 | gestoofde witte vis (100 gram | 0 |
zalm (100 gram) | 8 | 1 sauslepel gemiddeld vette jus | 10 |
lasagne (200 gram) | 20 | hartige taart van bladerdeeg (200 gram) | 42 |
1 pannenkoek (100 gram) | 5 | 1 pizza (300 gram) | 42 |
1 zakje/ bakje friet (150 gram) | 21 | 1 eetlepel mayonaise (20 gram) | 16 |
1 eetlepel frietsaus (20 gram) | 6 | 1 eetlepel curry | 0 |
1 frikadel | 15 | 1 kroket | 10 |
5 bitterballen | 20 | 1 lekkerbekje | 18 |
Nagerechten
Prducten | Gram vet | Producten | Gram vet |
|---|---|---|---|
1 schaaltje vla (150 milliliter) | 4 | 2 bolletjes roomijs (100 gram) | 10 |
1 schaaltje magere yoghurt (150 milliliter) | 0 | 1 bolletjes yoghurtijs (100 gram) | 5 |
1 schaaltje volle yoghurt (150 milliliter) | 5 | waterijs | 0 |
fruit | 0 | stoofpeertjes | 0 |
tiramisu (115 gram, 1 portie) | 25 | chocolademousse (60 gram) | 9 |
Tussendoortjes zoet
Zoete tussendoortjes | Gram vet | Zoete tussendoortjes | Gram vet |
|---|---|---|---|
1 appelflap | 26 | 1 stuk vruchtenvlaai | 6 |
1 biscuitje | 1 | 1 stuk mokkataart | 26 |
1 stukje banketstaaf (25 gram) | 7 | 1 Bounty | 14 |
1 stukje boterkoek (30 gram) | 10 | 1 Mars | 10 |
chocolade melk of puur (50 gram) | 10 | 1 Milky Way | 5 |
drop | 0 | 1 Snickers | 17 |
1 eierkoek | 1 | 1 kokosmakroon | 6 |
1 EverGreen / Sultana | 1 | 1 stuk appeltaart | 10 |
1 gevulde koek | 11 | 1 tompoes | 12 |
popcorn (50 gram) | 2 | 1 stuk slagroomtaart | 16 |
1 koffiebroodje | 6 | 1 stroopwafel | 5 |
1 stuk kwarktaart | 13 | 1 plak cake | 7 |
1 stuk kruimelvlaai | 13 | 1 oliebol | 5 |
1 moorkop | 21 |
Tussendoortjes hartig
Hartige tussendoortjes | Gram vet | Hartige tussendoortjes | Gram vet |
|---|---|---|---|
1 saucijzenbroodje | 21 | Japanse mix | 0 |
1 worstenbroodje | 16 | 1 blokje kaas | 6 |
borrelnootjes (50 gram) | 18 | 1 x Brie of kruidenkaas op toastje | 4 |
pinda’s (50 gram) | 26 | 1 x Filet Americain op toastje | 1 |
studentenhaver (50 gram) | 16 | salade op toastje | 2 |
chips (50 gram, kwart zak) | 15 | 1 minipizza | 11 |
chips (klein zakje, 30 gram) | 9 | 1 loempia | 12 |
Dranken
Warme en koude dranken | Gram vet | Warme en koude dranken | Gram vet |
|---|---|---|---|
koffie, thee, water, bouillon | 0 | frisdranken en vruchtensappen | 0 |
1 beker halfvolle melk (200 milliliter) | 3 | 1 beker volle melk (200 milliliter) | 7 |
1 beker chocolademelk vol (200 milliliter) | 6 | 1 beker karnemelk (200 milliliter) | 1 |
1 beker drinkyoghurt (200 milliliter) | 1 |
Vragen
en meer informatie
Heeft u nog vragen?

Neem contact op met het Paramedisch Centrum,
telefoonnummer (0570) 53 50 20 en vraag naar de Diëtetiek.
Rechten en regels. Kent u ze?

Wij doen er alles aan om u de beste zorg en behandeling te geven. Dat doen we samen met u. Voor zowel u als de zorgverlener zijn er rechten en plichten. Het is belangrijk dat u ze kent. Bijvoorbeeld wat mag ik van mijn zorgverlener verwachten? Waar kan ik mijn medische gegevens inzien? Wat houdt het recht op privacy in? U leest ze op www.dz.nl/patient/rechten-en-regels.
