In het kort
Paramedisch Centrum - Diëtetiek
Een aantal stoffen in het eten en drinken hebben invloed (positief of negatief) op het ontstaan of terugkomen van nierstenen. Hier krijgt u adviezen van de diëtist.
Hoe ontstaan nierstenen?

Een belangrijke taak van de nieren is afvalstoffen uit het bloed filteren. Deze afvalstoffen komen in de urine terecht en zo plast u ze uit. Nierstenen ontstaan wanneer er te veel zouten en mineralen in de urine zitten die moeilijk oplosbaar zijn. In plaats van in de urine op te lossen, vormen deze stoffen kleine kristallen die samenklonteren tot een steentje.
Er zijn verschillende soorten nierstenen. De meest voorkomende zijn calciumoxalaatstenen, calciumfosfaatstenen of urinezuurstenen. Ook kan er sprake zijn van gemengde stenen (bijvoorbeeld calciumoxalaat- en urinezuurstenen).
Een aantal stoffen in het eten en drinken hebben invloed (positief of negatief) op het ontstaan of terugkomen van nierstenen. Er zijn voedingsadviezen die gelden voor alle soorten nierstenen. Daarnaast zijn er nog extra adviezen die per soort steen verschillen.
Leefregels
Drink voldoende

Het is belangrijk dat u minimaal 2,5 liter per dag plast. Drink daarom
2,5 tot 3 liter per dag.Drink altijd bij de maaltijden, voor het slapen gaan en ook als u ’s nachts uit bed gaat om te plassen.
Drink bij voorkeur kraan –en mineraalwater en vul dit aan met enkele porties magere/halfvolle zuivelproducten en eventueel suikervrije frisdrank en/of (citrus)vruchtensap.
Beperk sterke thee (langer dan 2 minuten getrokken), koffie, ice-tea en cola.
Bij warm weer, koorts, overgeven, diarree en lichamelijke inspanning is meer vocht nodig.
Beperk het gebruik van zout

Gebruik maximaal 5 tot 6 gram zout per dag.
Voeg geen zout toe bij de bereiding van de warme maaltijd.
Beperk het gebruik van kant- en klare maaltijden, pakjes, zakjes en smaakmakers met zout, zoals maggi, ketjap, bouillonblokjes en kruidenmixen.
Gebruik liever verse en/of gedroogde kruiden en specerijen.
Zie hiervoor www.nierstichting.nl/kruidenwijzer/producten/
Beperk het gebruik van oxalaatrijke producten

Oxalaat/oxaalzuur is een stof die de groei van nierstenen kan bevorderen.
Het zit alleen in plantaardige producten. Beperk het eten van oxalaatrijke producten en eet er niet te veel in een keer van. Zie de tabel op de volgende pagina.
Zuivelproducten

Zorg dat u voldoende calcium binnenkrijgt (950 tot 1200 mg per dag). Dit komt neer op 3 tot 4 zuivelproducten (inclusief kaas) per dag. Gebruik bij voorkeur magere of halfvolle zuivelproducten.
Vitamine D en vitamine C

Vitamine D
Voor vitamine D geldt niet meer dan de aanbevolen dagelijks hoeveelheid,
tot een maximum van 50 microgram (mcg) per dag. Te veel vitamine D verhoogd het risico op het ontstaan van steenvorming in de nieren.
Vitamine C
Slik geen voedingssupplementen die meer dan 50% van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid vitamine C bevatten. Te veel vitamine C verhoogt de uitscheiding van oxalaat. Met 2 porties fruit en 250 gram groenten per dag krijgt u voldoende vitamine C binnen.
Eiwit

Gebruik een gezonde hoeveelheid eiwit per dag. Dit wil zeggen: 0.8 tot 1.0 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht (bij een BMI tussen de 18 en 25).
Wees matig met vlees (max 300 gram rood vlees per week) en probeer meer plantaardig eiwit te gebruiken, bijvoorbeeld peulvruchten, granen en noten.
Gezond eten

Probeer zo gezond en zo gevarieerd mogelijk te eten met behulp van de Schijf van Vijf. Zo zorgt u ervoor dat u voldoende voedingsstoffen en voedingsvezels binnenkrijgt. Zie ook www.voedingscentrum.nl.
Gezond gewicht

Probeer te streven naar een gezond gewicht. De BMI laat zien of u een gezond gewicht hebt in verhouding tot uw lengte. Een BMI tussen de 20 tot 25 (18.5 en 25) wordt gezien als een gezond gewicht. Bereken zelf uw BMI op: www.voedingscentrum.nl/nl/bmi-meter
Tabel oxalaatrijke producten
Oxalaatrijke fruitsoorten | Oxalaatrijke groentesoorten |
|---|---|
Ananas (uit blik, gedroogd) | Aubergine |
Avocado | Bamboescheuten |
Dadels | Bieten |
Frambozen | Witte en bruine bonen, kidneybonen |
Grapefruit | Koolraap/raap |
Kersen | Knolraap/meiknolletjes/meiraap |
Kiwi | Linzen |
Mandarijn | Olijven |
Pruimen | Paprika |
Sinaasappel | Pastinaak, rabarber |
Sterfruit | Rode kidneybonen |
| Sperziebonen |
| Spinazie, rauw en gekookt |
| Tomatensaus |
| Tuinbonen |
| Wortel, rauw en gekookt |
| Yam/cassave |
Overige oxalaatrijke producten |
|
|---|---|
Bietensap | Alle soorten chocolade, cacao en -saus |
Gemengde groentesap | Amandelbroodje/gevulde koek |
Vruchten limonadesiroop | Amandelen |
Wortelsap | Brownie, cake |
Chocolademelk | Cashewnoten |
Chocoladepudding | Chips |
Rice Dream/rijstemelk | Gemengde noten |
Candybar met noten | Pindakaas |
Studentenhaver | Aardappel (aardappelpuree) |
Maïsmeel | Bulgur |
Muesli, granola, cruesli | Franse frietjes, gebakken aardappelen in schil |
Sojameel | Gierst |
Tarwemeel volkoren | Kaneel, kurkuma en tahin |
Wentelteefje |
|
Adviezen bij calciumoxalaat stenen
Oxalaat en calcium combineren

Als u een oxaalrijk product gebruikt, probeer dit dan te combineren met een calciumrijk product. Bijvoorbeeld melk in de thee of zuivel bij de maaltijd.
Citraatrijke producten

Citraat is een stof die de groei van nierstenen kan verkleinen. Maak (ruim) gebruik van citraat- of citroenzuurrijke producten (citrusfruit en bessen).
Ook is het aan te raden ruim gebruik te maken van groenten die niet rijk zijn in oxalaat.
Sap van citrusfruit

Vruchtensappen hebben een remmende werking op kristalvorming. Drink daarom 1-2 glazen sap van citrusfruit, zoals sinaasappelsap, per dag. Grapefruitsap heeft een hoog citraatgehalte, maar kan mogelijk de vorming van nierstenen bevorderen. Hierover kunnen nog geen goed onderbouwde adviezen gegeven worden.
Overige dranken

Gebruik liever geen sterke thee (zwarte thee, groene thee of rooibosthee), ice tea, sappen/smoothies van oxaalzuurrijke fruit- en groentesoorten, chocolademelk en rijstdrink.
Vitamine C supplement

Met onder andere groente en fruit krijgt u voldoende vitamine C binnen. Een hoge dosering vitamine C kan het risico op calciumoxalaatstenen verhogen. Gebruik daarom bij voorkeur geen vitamine C supplement. Als u een multivitamine gebruikt, is het belangrijk dat er niet meer dan 50% van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) van vitamine C in zit.
Adviezen bij calciumfosfaat stenen
Zuivel

Gebruik de zuivelproducten bij voorkeur bij de maaltijd voor een beschermend effect.
Citrusfruit en bessen

Bij deze soort steen is het belangrijk juist het gebruik van citraat- of citroenzuurrijke producten (citrusfruit en bessen) te beperken.
Dranken

Drink cranberrysap (verdund met water), mineraalwater met weinig bicarbonaat en calcium, kruiden- en/of fruitthee.
Drink maximaal 2 kopjes koffie, zwarte/groene thee en per dag één glas melk.
Vermijd drankjes met citrusvruchten, cola, suikerrijke (fris)- dranken en alcohol.
Frisdranken en bier

Beperk het gebruik van fosfaatbevattende frisdranken (Cola, Rivella en Taksi), alcoholvrij bier en producten met fosfaatbevattende E-nummers. Fosfaatbevattende E-nummers zijn: E338, E339, E340, E341, E343, E445, E450, E451, E452, E1410, E1412, E1413, E1414, E1442.
Adviezen bij urinezuurstenen
Beperkt gebruik eten en drinken

Beperk het gebruik van:
rood vlees
(kalf, rund, varken, lam, schaap, paard, wild zwijn, geit, hert en ree);orgaanvlees
(lever, hersenen, niertjes, hart en zwezerik);vis, schaal- en schelpdieren
(o.a. mosselen, garnalen, kreeft, viskuit/ kaviaar);gistextract en bier.
Beperkt gebruik fructose

Beperk het gebruik van suikerbevattende producten (rietsuiker/bietsuiker, basterdsuiker, poedersuiker, invertsuiker, honing) en producten met toegevoegd fructose. Denk hierbij aan vruchtensappen en dranken die vruchtensap bevatten, bijvoorbeeld vruchtensiroop/stroop.
Citrusfruit en bessen

Maak (ruim) gebruik van citraat- of citroenzuurrijke producten, zoals citrusfruit en bessen. Ook is het aan te raden ruim gebruik te maken van groenten die niet rijk zijn in oxalaat.
Vragen
en meer informatie
Heeft u nog vragen?

Dan kunt u contact opnemen met het Paramedisch Centrum, te bereiken op telefoonnummer (0570) 53 50 20. Vraag naar de Diëtetiek.
Rechten en regels. Kent u ze?

Wij doen er alles aan om u de beste zorg en behandeling te geven. Dat doen we samen met u. Voor zowel u als de zorgverlener zijn er rechten en plichten. Het is belangrijk dat u ze kent. Bijvoorbeeld wat mag ik van mijn zorgverlener verwachten? Waar kan ik mijn medische gegevens inzien? Wat houdt het recht op privacy in? U leest ze op www.dz.nl/patient/rechten-en-regels.